Friday, August 26, 2016

Στο μυαλό του Αλέξη Τσίπρα


Ο πρωθυπουργός της Ελλάδας (δεν λέω «μας» γιατί σίγουρα δεν εκπροσωπεί όλους), έχει μπροστά του μία δύσκολη περίοδο γεμάτη από δοκιμασίες και συνθήκες που απαιτούν δύσκολες αποφάσεις.

Αυτό το φθινόπωρο θα κριθούν πολλά.

Ήδη έχει επιδείξει μία απίθανη δυνατότητα επιβίωσης. Η αντιστροφή του «Όχι», το τρίτο Μνημόνιο, η αντικατάσταση του «Προγράμματος της Θεσσαλονίκης» με τον …βαρύτερο ΕΝΦΙΑ, η περικοπή των συντάξεων, ο πολλαπλασιασμός των φόρων – αν αυτά τα είχε επιχειρήσει οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση θα είχε εξαερωθεί.

Τώρα όμως με τα εργατικά και την νέα αξιολόγηση, έρχονται τα πιο δύσκολα.

Ας προσπαθήσουμε να μπούμε στο νου του. Ξέρουμε ήδη ότι πρόκειται για έναν αδίστακτο αρχομανή (και μόνο η συμπόρευσή του με τον Καμμένο το αποδεικνύει) ο οποίος θα κάνει τα πάντα προκειμένου να μείνει στην εξουσία.

Ποια θα είναι «τα πάντα»;

Τι νομίζετε πως θα κάνει; Τι νομίζετε πως δεν θα κάνει; Τι θέλει, τι μπορεί και τι δεν μπορεί. Θα επιβιώσει – και πόσο ακόμα; Θα αποδράσει για να επανέλθει; Θα χρησιμοποιήσει το χαρτί Καραμανλή; Θα πετύχει λίγη – έστω και ελάχιστη –ανάπτυξη; Θα αξιοποιήσει την δημόσια περιουσία; Θα πάει πιο κοντά στην Σοσιαλδημοκρατία; Θα χρησιμοποιήσει τον Λεβέντη ή θα συνεχίσει τον αταίριαστο γάμο με τον Καμμένο; Θα αφήσει και άλλον παλιό καναλάρχη εκτός από τον Βαρδινογιάννη; Θα απαλλαγεί από μερικούς απίθανους υπουργούς, που κάνουν μόνο για επιθεωρησιακά νούμερα;


Και οι εκλογές - πότε;

Πάσα πρόγνωση, δεκτή. Πάσα προφητεία – υπό έλεγχον. Συζητάμε!

Tuesday, August 23, 2016

Οι τρομοκράτες ως Πόκεμον

 Για να πληροφορούμαι τις απόψεις ακόμα και των πλευρών με τις οποίες διαφωνώ (άλλωστε αυτές έχουν πάντα μεγαλύτερο ενδιαφέρον) αγοράζω και διαβάζω διάφορα έντυπα. Ανάμεσά τους είναι και το Unfollow «μηνιαίο ανεξάρτητο δημοσιογραφικό και πολιτικό περιοδικό».

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού (Αύγουστος 2016) διάβασα ένα άρθρο με τίτλο «Pokemon Go: Βία, επιθυμία και παγκοσμιοποίηση» γραμμένο από τον Αυγουστίνο Ζενάκο υπεύθυνο σύνταξης του περιοδικού και τον Χρήστο Νάτση, μέλος της συντακτικής ομάδας.

Η περίληψη-υπότιτλος του άρθρου, γράφει τα εξής:

Η ομοιότητα στις εικόνες πλήθους που τρέχουν για να σωθούν από μία τρομοκρατική επίθεση και στις εικόνες πλήθους που κυνηγούν Πόκεμον αναδεικνύει την βιοπολιτική και θανατοπολιτική που ορίζει την χωρικότητα της παγκοσμιοποίησης: ένας ομογενοποιημένος χώρος διασκέδασης και τρόμου ταυτόχρονα.

Η φράση αυτή ομολογώ πως με σοκάρισε. Δεν υπάρχει καμία σχέση ανάμεσα στο πλήθος που τρέχει να σωθεί και στους κυνηγούς Πόκεμον. Πιθανόν οι συγγραφείς του άρθρου να μην έχουν παίξει Πόκεμον Γκο. Μπορεί και να τρέξεις για να προλάβεις ένα Πικάτσου – αλλά συνήθως κινείσαι σιγά και ελίσσεσαι για να το αιφνιδιάσεις. Και πάντως όχι μέσα σε πανικόβλητη μάζα!

Το Πόκεμον είναι ένα πανάρχαιο παιχνίδι που απλώς πήρε ηλεκτρονική μορφή. Στα παιδικά μου χρόνια το λέγαμε …κρυφτό. Τα παιδιά κρύβονταν στα πιο απίθανα μέρη και έπρεπε να τα ξετρυπώσεις. Μάλιστα υπήρχε και η συνθήκη που διέπει τα Πόκεμον: σε ορισμένες μορφές του παιχνιδιού, έπρεπε το παιδί που ξετρύπωνες να κάνει ό,τι το διατάξεις.

Τώρα πως αυτό το αθώο και άκακο παιχνίδι έγινε σύμβολο της «θανατοπολιτικής» (;), αλλά και της παγκοσμιοποίησης, και τελικά (όπως θα δούμε) του καπιταλισμού – πραγματικά δεν το καταλαβαίνω. Οι συντάκτες του άρθρου πρέπει να βλέπουν βαρύτατους εφιάλτες στους οποίους το πανικόβλητο πλήθος που καταπατιέται στη Νίκαια ταυτίζεται με μία παρέα που ψάχνει χαριτωμένα τερατάκια τσέπης. (Pocket Monsters – Poke-mon).

Μόνο σαν εφιάλτη μπορώ να διαβάσω αυτές τις φράσεις: «…η τεχνολογία (πρόκειται για την βιντεοσκόπηση με κινητό) εμφανίζεται εδώ ως η συγκεκριμένη τροπικότητα στην οποία ο ιδιόρρυθμος καπιταλισμός εμφανίζεται ως παγκοσμιοποιημένος». [ ] «Παρόμοιες αναπαραστάσεις στην ιστορική συγκυρία της ομογενοποίησης του χώρου δεν θα έπρεπε να μας κάνουν να εκπλαγούμε – αν λόγου χάρη στο προσεχές μέλλον η επέλαση του θανάτου και η επέλαση των Πόκεμον συμπέσουν. Θα πρέπει να φανταστούμε τον τρομοκράτη ως Πόκεμον και το Πόκεμον ως τρομοκράτη. Αυτή ακριβώς η εναλλαξιμότητα είναι που ορίζει τη διπλή όψη της παγκοσμιοποίησης ως ομογενούς χώρου διασκέδασης και τρόμου ταυτόχρονα».

(Ευτυχώς «αυτή η εναλλαξιμότητα» υπάρχει μόνον στους εφιάλτες των συγγραφέων).

Όμως για το παράδοξο αυτό άρθρο υπάρχει μία σοβαρή αντίρρηση. Στην (μόνιμη) προσπάθειά τους να αποδώσουν όλα τα δεινά τους κόσμου στην παγκοσμιοποίηση και τον καπιταλισμό, οι συγγραφείς του ευτελίζουν και σχεδόν γελοιοποιούν το πρόβλημα της τρομοκρατίας. Διότι αν – όπως γράφουν – φανταστούμε  τον τρομοκράτη ως Πόκεμον, ασεβούμε στην μνήμη των θυμάτων του.

Ωραία είναι η παραδοξολογία – αλλά το να παρομοιάζεις το πλήθος που έτρεχε να σωθεί από το τρελό φορτηγό της Νίκαιας (που κάθε τόσο συνέθλιβε κι από ένα ανθρώπινο σώμα) με κυνηγούς καρτούν - ή με οποιοδήποτε παιχνίδι, είναι τουλάχιστον ύβρις.

Saturday, August 20, 2016

Οι ΣΕΜΝΟΙ Ολυμπιονίκες



 Κάτι μου αρέσει πολύ σε αυτά τα νέα παιδιά. Είναι συμπαθείς. Είναι χαμηλών τόνων. Είναι σεμνοί.

Τίποτα από την έπαρση του «εθνικού DNA» - από τον υφέρποντα εθνικισμό και την εθνική περιαυτολογία. Παιδιά που δούλεψαν σκληρά, τα περισσότερα χωρίς υποστήριξη και έφεραν πίσω ένα μετάλλιο κι ένα χαμόγελο.

Τέσσερα χρυσά και δύο χάλκινα. (Για μένα το μετάλλιο του Γιαννιώτη ήταν χρυσό – άλλο αν από σεμνότητα δεν το διεκδίκησε). Και ένα νέο ήθος. Πολύτιμο γι αυτή τη χώρα των μεγάλων λόγων και των ασήμαντων έργων.

Ίσως αυτή να είναι η πικρή συνεισφορά της Κρίσης. Βέβαια μερικούς τους έκανε ακόμα πιο εθνικιστές (και συνωμοσιολόγους). 

Αλλά τους περισσότερους τους προσγείωσε. Μετά από δύο αιώνες ασύδοτης εθνικής ρητορείας, τώρα πατάμε στην πραγματικότητα.


Μου αρέσει αυτό το νέο πρόσωπο του Ελληνισμού.

Thursday, August 18, 2016

Ανήμπορος...

Πόσο προτιμώ αυτή τη λέξη από την συνώνυμή της «άρρωστος». Πρώτα γιατί καλύπτει ένα μεγαλύτερο φάσμα – μπορεί να είσαι ανήμπορος χωρίς να είσαι άρρωστος. Εκφράζει αδυναμία, ανικανότητα. Το «μπορείς» σου δεν λειτουργεί. Επιπλέον είναι λιγότερο «βαριά» από το «άρρωστος» - ίσως να μην εκφράζει ασθένεια αλλά διάθεση. (Γι αυτό καλύτερη η λέξη «αδιάθετος»).


Σήμερα την νύχτα ταλαιπωρήθηκα από το στομάχι μου – χωρίς λόγο: ούτε πολύ, ούτε βαριά, είχα φάει για βράδυ. Η σύζυγος, που σε αυτές τις περιπτώσεις επιστρατεύει την άλλη της ιδιότητα – του γιατρού – μίλησε για πιθανή ίωση.  Έχω μάθει πια ότι όλες οι αγνώστου αιτιολογίας ασθένειες ονομάζονται «ιώσεις» ή, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, «αυτοάνοσα» νοσήματα.

Ξανακοιμήθηκα μετά την ταλαιπωρία και ξύπνησα …αδιάθετος. Πήγα πολλές δεκαετίες πίσω και θυμήθηκα  τις φορές που, μαθητής τότε, ξυπνούσα ελαφρώς άρρωστος. (Μιλάμε για «ελαφρές» ασθένειες: κρυολόγημα, λαιμός – τα «λαιμά» ήταν τρέχουσα έκφραση – και άλλα παρόμοια). Σύμμαχος μέγας τότε το θερμόμετρο. Λίγα δέκατα και ζήτω! (Καμιά φορά βοηθούσε και λίγο τρίψιμο στην κουβέρτα). Τηλεφώνημα στο σχολείο και: δικαιολογημένη απουσία!

Αυτό σήμαινε για μένα κοπάνα και κυρίως …διάβασμα. Ως ασθενής είχα το δικαίωμα να παραγγείλω τα βιβλία ή τα περιοδικά που ήθελα και να βυθιστώ στις σελίδες τους. Επίσης τη δυνατότητα να επιλέξω το αγαπημένο μου φαγητό!

Αυτά, στα χρόνια του δημοτικού και στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου. Μετά, το σχολείο μου ….άρεσε και δεν επιζητούσα λόγους να το αποφύγω. Είχε άλλωστε μεγαλύτερη βιβλιοθήκη από την δική μου – όπου και περνούσα όλες τις ελεύθερες ώρες μου…


Η ησυχία του καλοκαιριού φέρνει αναμνήσεις… Και μην αρχίσετε να μου στέλνετε περαστικά – είμαι ήδη καλύτερα!

Monday, August 15, 2016

Η μητέρα μου και η Παναγία

Παναγία η Τριχερούσα (Μονή Χιλανδαρίου, Άγιον Όρος)

Αυτό το κείμενο γράφεται από έναν άνθρωπο που δεν πιστεύει σε θεούς και υπερκόσμιες δυνάμεις – τουλάχιστον όπως τις παρουσιάζουν οι μέχρι σήμερα θρησκείες.

Που θεωρεί ότι οι θεοί (και οι θρησκείες) είναι δημιουργήματα του ανθρώπου, ο οποίος τα έχει ανάγκη για να αντιμετωπίσει τα δεινά της ζωής και κυρίως τον θάνατο. 

Από κει και πέρα ο γράφων σέβεται αυτή την ανάγκη. Έχει την πεποίθηση ότι κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να πιστεύει ό,τι θέλει, να θρησκεύεται όπως θέλει – αρκεί να μην προσπαθεί να επιβάλλει την πίστη του και στον διπλανό του.

Επίσης σέβεται και θαυμάζει τα δημιουργήματα που παράγει η θρησκευτική ανάγκη. Τα σέβεται ως δημιουργήματα του ανθρώπου – όχι του θεού. 

Τέτοια δημιουργήματα είναι η οι Γραφές, οι μορφές των αγίων και όλα τα έργα τέχνης που υμνούν μία πίστη – από τα Πάθη του Μπαχ μέχρι τον Παρθενώνα.

Η τέχνη θα ήταν πολύ πιο φτωχή αν δεν υπήρχε η πίστη.
Αλλά και η πίστη θα ήταν πολύ φτωχή αν δεν υπήρχαν οι μεγάλες ανάγκες του ανθρώπου.

Σήμερα γιορτάζουμε την Κοίμηση της Θεοτόκου.

Οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν πως η λατρεία της Παναγίας είναι πολύ μεταγενέστερη από την λατρεία του Χριστού.

Στην Καινή Διαθήκη εμφανίζεται ελάχιστα σε δύο με τρεις αναφορές και είναι απλώς η Μαρία που ο Άγγελος της έφερε τον Κρίνο, ή που θρηνεί στα πόδια του Εσταυρωμένου. Ούτε Παν-αγία αποκαλείται, ούτε Θεο-τόκος.

Αιώνες μετά έγινε αισθητό ένα κενό στον Χριστιανισμό. Ήταν θρησκεία ανδρών – δεν υπήρχε η Μητέρα.

Η Μεγάλη Μητέρα (συνήθως ταυτισμένη με την Μητέρα-Γη) ήταν ή πρώτη υπερκόσμια δύναμη που λάτρεψαν οι άνθρωποι από την προϊστορική εποχή. Και συνέχισαν να την λατρεύουν κρυφά ή φανερά και όταν εμφανίστηκαν άνδρες θεοί. Δήμητρα, Ίσις, Ιστάρ το φανερώνουν.

Έτσι, από τον τέταρτο αιώνα αρχίζει να αναδύεται η λατρεία της Παναγίας. Διαδοχικές οικουμενικές σύνοδοι βεβαιώνουν την αγιότητά της, την αγνότητα (όχι απλώς συνέλαβε ως παρθένος αλλά και παρέμεινε και μετά την γέννηση – αειπάρθενος) την αιωνιότητα της (δεν πέθανε – εκοιμήθη και ανελήφθη). Μέχρι που μία πρόσφατη σύνοδος την εξαίρεσε και από το Προπατορικό Αμάρτημα…

Αυτά βέβαια είναι θεολογικά τερτίπια. Ο Λαός όμως την λάτρεψε. Και οι καλλιτέχνες – και οι μουσικοί. Μαζί και η μητέρα μου, που είχε μία ιδιαίτερη σχέση μαζί της.

Θυμάμαι μία φράση της: «Δεν είμαι σίγουρη αν υπάρχει Θεός. Αλλά η Παναγία υπάρχει οπωσδήποτε». 

Thursday, August 11, 2016

Τα ταξίδια που δεν έκανα

"Ο Δικ Σανδ ώρμησε με την μάχαιραν εις την χείρα"

Από μικρό παιδί, τον Ιούλιο Βερν τον είχα μάθει απ’ έξω. Και μάλιστα στις εκδόσεις Ιωάννου Ν. Σιδέρη (δεκαετίας του 20), στην απόλυτη καθαρεύουσα (την οποία μιμήθηκε ο Εμπειρίκος). 

Κάποια στιγμή, στο Ναυτικό, βρεθήκαμε τρεις που είχαμε την ίδια λόξα, ιδρύσαμε (για μερικές ημέρες) τον «Σύλλογο Ελλήνων Βερνιστών» και απαγγέλαμε από στήθους ολόκληρα χωρία των κείμενων. Π. χ.: «Τη 2 Φεβρουαρίου 1873, ο μυοπάρων (γολετόβρικον) Πίλγριμ ευρίσκετο υπό την 43 57΄ μοίραν νοτίου πλάτους και 165 19΄δυτικού μήκους του μεσημβρινού της Γρηνβίχης». Είναι η αρχή του μυθιστορήματος «Ο Δεκαπενταετής Πλοίαρχος» ο οποίος απεικονίζεται στο αρχικό μας χαρακτικό. (Με αυτόν ταυτιζόμουν απόλυτα).

Γιατί τα γράφω αυτά; Για τον Βερν και την επίδρασή του, έχω γράψει αλλού, διεξοδικά. Η σειρά των βιβλίων του έφερε τον γενικό τίτλο «Τα φανταστικά ταξίδια» (Les voyages extraordinaires). Και ακριβώς για τέτοια ταξίδια θα μιλήσουμε τώρα.

Από τον πρώτο γάμο του πατέρα μου, είχα μία αδελφή 14 χρόνια μεγαλύτερή μου. (Δεν υπάρχει πια). Γύρω στο 1947 (εγώ δώδεκα χρονών) ξεκίνησε μία «επιχείρηση συνοικέσιο». Ήταν ήδη 26 ετών και με την δρακόντεια ηθική του πατέρα μου που την κρατούσε κλειδωμένη, δεν υπήρχε περίπτωση να συναντήσει ποτέ τον μέλλοντα. Άρα, συνοικέσιο.

Από τους υποψήφιους που παρέλασαν θυμάμαι μόνον δύο. Ο ένας ήταν αξιωματικός του (τότε) Βασιλικού Ναυτικού και φορούσε μεγάλη στολή. Την θαύμασα.

Ο δεύτερος μας ήρθε κρατώντας ένα τσαμπί ...μπανάνες. Μην γελάσετε. Ήταν η πρώτη φορά που βλέπαμε (όλοι) μπανάνες – και κάναμε πολλά χρόνια να τις ξαναδούμε.

Αυτός ήταν τέλειος για …μένα. Ομογενής από την Ταγκανίκα, κάτοικος του Νταρ ες Σαλάμ, πάμπλουτος, με απέραντες φυτείες στο εσωτερικό της χώρας. Για δύο τρεις μήνες (όσο κράτησαν οι διαπραγματεύσεις, που τελικά απέτυχαν) εγώ ζούσα στην Αφρική. Καβάλα σε μεγάλο άλογο, με την καραμπίνα στην πλάτη (με είχε διαβεβαιώσει πως υπήρχαν πολλά λιοντάρια και τίγρεις) διέσχιζα τις φυτείες και επέβλεπα τους μαύρους καλλιεργητές.

Το δεύτερο φανταστικό μου ταξίδι έγινε στην αρχή της δεκαετίας του 60. Επιστρέφοντας από την Γερμανία έζησα την πιο δύσκολη περίοδο της ζωής μου. Ο πατέρας μου είχε φύγει από το σπίτι, εγώ υπηρετούσα στο Ναυτικό. Δεν υπήρχαν χρήματα, η μητέρα πουλούσε χαλιά, σερβίτσια, έπιπλα, κοσμήματα, για να μας θρέψει. Έκανα ό,τι δουλειά έβρισκα: μεταφράσεις, μαθήματα αγγλικών, γαλλικών, γερμανικών…

Στο Μόναχο είχα γνωρίσει ένα φοιτητή Νεοζηλανδό με τον οποίο είχαμε κοινά ενδιαφέροντα – κυρίως την ποίηση. 

Αλληλογραφούσαμε και αφού έφυγα. Κάποια στιγμή του έγραψα για τις δυσκολίες που πέρναγα – και με κάλεσε να πάω εκεί. Φαίνεται ότι είχε οικονομική άνεση και μεγάλο σπίτι, όπου θα μπορούσα να μείνω όσο θέλω. Και θα ήταν εύκολο να μου βρει μία καλή δουλειά, ώστε να μεταναστεύσω για πάντα.

Παράλληλα μου έστελνε καρτ ποστάλ με φωτογραφίες υπέροχων τοπίων. Τα βράδια, κυρίως όταν κοιμόμουνα νηστικός, έκανα το φανταστικό μου ταξίδι. Για περίπου ένα χρόνο, μέχρι που βρήκα δουλειά στην διαφήμιση, ζούσα περισσότερο εκεί παρά εδώ.
Νεα Ζηλανδία: Φωτογραφία από τον γάμο του ανεψιού της συζύγου μου με ...Νεοζηλανδέζα!
Προχθές συνάντησα ένα γείτονα ο οποίος μόλις είχε γυρίσει από ταξίδι στη Νέα Ζηλανδία. Άρχισε να μου περιγράφει τις ομορφιές της, οπότε τον ξάφνιασα λέγοντάς του πως τις γνωρίζω. Έχω πάει κι εγώ εκεί!

Ξάφνιασα και τον εαυτό μου, όταν με άκουσα να το λέω. Αλλά μήπως δεν είχα πάει; Μήπως δεν είχα ζήσει εκεί με την φαντασία μου, πολλούς μήνες; Μήπως δεν είχα μάθει απ' έξω τα τοπία, μελετώντας φωτογραφίες;

Ναι και στην Τανγκανίκα και στην Νέα Ζηλανδία έχω ταξιδέψει, όπως και ο Ιούλιος Βερν στο φεγγάρι. Στο κάτω κάτω, τι άλλο είμαστε εμείς οι συγγραφείς, όταν αφηγούμαστε: παραμυθάδες και επαγγελματίες ψεύτες!

Tuesday, August 09, 2016

ΠΟΤΕ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ!

Η θέα από το μπαλκόνι μας

Αυτή την αρχή την έχω τηρήσει για δεκαετίες – φέτος ήρθαν έτσι τα πράγματα που δεν μπορούσα να την τηρήσω.

Όλα τα μέρη που πηγαίναμε συνήθως ήταν «φούλη μπούκντ» (ελληνική έκφραση πια) και καταλήξαμε στο Booking.com. Πολύ χρήσιμο για να ξετρυπώνει κενά και ευκαιρίες – και πρέπει να πω πάντα σωστό (ως τώρα) στις δοσοληψίες του (και επιστροφές προκαταβολών και τροποποιήσεις κρατήσεων, κλπ.).

Στην σύζυγο αρέσει η θάλασσα – εμένα το βουνό. Η ιδανική λύση: το Πήλιο. Ίσως το πιο ωραίο δασωμένο βουνό της Ελλάδας με άφθονες και όμορφες παραλίες. Η Booking μας ξετρύπωσε ένα Boutique Hotel στον Άη Γιάννη, που έμοιαζε πολύ ωραίο. Διαθέσιμο: μόνον ένα δωμάτιο και σπεύσαμε να το κλείσουμε.

Πυκνή δόμηση - πάλι από το μπαλκόνι
Αν ήταν Ιούνιος ή Σεπτέμβριος μπορεί να είχαμε περάσει υπέροχα. Οι προϋποθέσεις υπήρχαν: Το ξενοδοχείο ήταν πράγματι χαριτωμένο και εξυπηρετικό, η θάλασσα του Αη Γιάννη διαυγής και καθαρή με ψιλό βοτσαλο (και δίπλα το «Παπά Νερό» με την άμμο) και το βουνό από πάνω οργίαζε με τα μεγάλα του δέντρα.

Αλλά ήταν Αύγουστος.

Το μοναδικό δωμάτιο που νοικιάσαμε (πολύ όμορφο με ξύλινο ταβάνι και μασίφ πορτοπαράθυρα) είχε την ωραιότερη θέα – αλλά αυτή η θέα απείχε 100 (ακριβώς!) σκαλοπάτια από την ρεσεψιόν και τους κοινόχρηστους χώρους (κι άλλα 15 από τον κύριο δρόμο και την θάλασσα). Το ξενοδοχείο ήταν κτισμένο σε πλαγιά με τα δωμάτια σκαρφαλωμένα το ένα πάνω από το άλλο. Αυτό δεν μας το έκρυψαν ούτε η Booking ούτε οι ξενοδόχοι. Η λύση που προτάθηκε από τους δεύτερους, ήταν να χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο. Υπήρχε το πάνω παρκινγκ (ακριβώς έξω από το δωμάτιο) και το κάτω.

Ναι, αλλά ήταν Αύγουστος!

Το επάνω παρκινγκ ήταν ο ...δρόμος. (Ο Αη Γιάννης περιβάλλεται από ένα μεγάλο περιφερειακό μονόδρομο (3-4 χιλιόμετρα). Το κάτω πάρκινγ ήταν μία μικρή μάντρα που χωρούσε ελάχιστα αυτοκίνητα – κι αυτό υπό τον όρο να αφήσεις τα κλειδιά στη ρεσεψιόν και να τα βολεύουν «τα παιδιά».

Την πρώτη μέρα βρήκαμε θέση στο «επάνω παρκινγκ» και ξεφορτώσαμε. Από εκεί και πέρα όλη η σκέψη μας ήταν αν θα βρούμε θέση επάνω (για να πάμε στο δωμάτιο) ή κάτω (για να κάνουμε μπάνιο και να φάμε).

Διότι ήταν Αύγουστος και στον Αη Γιάννη κυκλοφορούσαν μερικές δεκάδες χιλιάδες τουρίστες και περίπου ένα εκατομμύριο αυτοκίνητα. Πρέπει ο κάθε επισκέπτης να είχε τουλάχιστον από δύο. Το ένα το παρκάριζε μόνιμα κάπου για να πιάνει μία θέση και με το άλλο κυκλοφορούσε. Όλα τα πάρκιγκ (ναι, υπήρχαν!) όλη η περιφερειακή λεωφόρος, όλη η παραθαλάσσια οδός (χιλιόμετρα) ήταν φίσκα. Και αν δεν έβρισκες θέση έπρεπε να ξανακάνεις τον γύρο του μονόδρομου των πολλών χιλιομέτρων πάλι και πάλι, πάνω στο βουνό, κάτω στη θάλασσα, μέχρι να βρεις ένα κενό. Ένιωθα σαν πιλότος της φόρμουλα ένα, που κάνει σιρκουί.

Το ψιλό βότσαλο της παραλίας του Άη Γιάννη







Φτάσαμε στο σημείο να βάζουμε ξυπνητήρι, να σηκωθούμε νωρίς μήπως βρούμε θέση!

Ε δεν αντεχότανε αυτό. Οι επτά ημέρες έγιναν τέσσερεις. Κάναμε και μία δοκιμή να μετακομίσουμε στα Χάνια (για αλλαγή) αλλά κι αυτό δεν μας βγήκε. Η αλλαγή από τους 36 βαθμούς στους 16 είναι λίγο άγρια. Ψιλόβρεχε. Στο ξενοδοχείο μένανε οι ακαδημίες εφήβων του Ολυμπιακού και άλλων ομάδων. Οι τρεις ημέρες έγιναν μία.

Ποτέ πια τον Αύγουστο!


Ο Μυλοπόταμος από ψηλά (μόνο).
Υ. Γ. Για να μην φανεί μόνον η άρνηση. Είχαμε και δύο καλές εμπειρίες: 

Γνωρίσαμε δύο χαριτωμένους ανθρώπους με ένα υπέροχο σπίτι και φάγαμε δύο φορές καταπληκτικά: μία μαζί τους και μία στην ταβέρνα «Η Συνάντηση», στον Κισσό.

Monday, August 01, 2016

Λ ί σ τ ε ς!

Το "Βιβλίο του Μαξιλαριού"
Το παιχνίδι με τους καταλόγους


Καλό Μήνα!

Ελάτε να παίξουμε τις "Λίστες". 


Μερικοί ξέρουν ότι έχω γράψει ένα βιβλίο με αυτό τον τίτλο.


Η βασική του έμπνευση προέρχεται από την Iαπωνίδα ποιήτρια Sei Shonagon (10ος αιώνας μ.Χ.) που στο ημερολόγιό της ("Το Βιβλίο του Μαξιλαριού") ομαδοποιούσε σε λίστες όσα πράγματα της άρεσαν ή την ενοχλούσαν.

Η ιδέα να μεταμορφώσουμε αυτό το ποιητικό εύρημα σε "παιχνίδι, γράφοντας ο καθένας τις δικές του λίστες ανήκει στον blogger X.P.


Ιδού, σαν υπόδειγμα, τρεις από τις δικές μου λίστες. Θα βρείτε περισσότερες ΕΔΩ  - και ακόμα πιο πολλές στο ομώνυμο βιβλίο μου (εφόσον το πετύχετε - και η 4η έκδοση έχει εξαντληθεί).


Αν το αγκαλιάσουμε όλοι, αυτό το παιχνίδι μπορεί να μας πάει βαθιά στον Αύγουστο...


 *


7 Πράγματα που δεν πρέπει να σκέπτεσαι πριν από τον ύπνο:


* Ότι θα πεθάνεις


* Την φορά που υπέβαλες παραίτηση και την πάτησες (νόμιζες πως θα σε παρακαλέσουν να μείνεις)


* Τον καθρέφτη - όταν ονειρεύεσαι μέλλον, σαν να ήσουν παιδί


* Στο δημοτικό που σε φώναξε ο δάσκαλος και εσύ, αφηρημένος, τον είπες "μαμά".


* Την πρώτη (και τελευταία) φορά με την Κ. όταν δεν σου σηκώθηκε καθόλου


* Την γαιώδη γεύση της πράσινης πατάτας (γεύση μεταθανάτου)


* Την εποχή που δεν κοιμόσουν επειδή φοβόσουν μήπως δεν κοιμηθείς


 *


5 πράγματα που καθησυχάζουν


* ο διακόπτης που αυτόματα βρίσκεις τη νύχτα


* η συνέχεια της πραγματικότητας κάθε πρωί


* το άνοιγμα και το κλείσιμο των παραθυρόφυλλων πρωί-βράδυ


* η ίδια απάντηση στην ίδια ερώτηση


* το χλιαρό νερό πάνω στο δέρμα


*
10 τρόποι να είσαι πιο μόνος


* σε δωμάτιο ξενοδοχείου, ακούς δίπλα να κάνουν έρωτα


* κοινωνικές "υποχρεώσεις" (οικογενειακές, επιχειρηματικές κλπ.)


* σε κηδεία, όταν οι πλαϊνοί κουτσομπολεύουν


* αϋπνία, δίπλα σε κάποιον που κοιμάται βαθιά


* Κυριακή νωρίς το πρωί. Έρημη πόλη. Φιλιππινέζα σε στάση.


* με άσχετους, ενώ ακούγεται αγαπημένη μουσική


* άρρωστος στις διακοπές


* βρίσκεις ξεχασμένο γράμμα του νεκρού πατέρα


* άπιστος με πιστούς (στο γήπεδο, το ναό, την συγκέντρωση)


* βλέποντας στο αεροδρόμιο φευγαλέα γυναίκα ωραιότατη





___________________________________________________

Περιμένω τις δικές σας. Αλλά με μάξιμουμ δέκα στοιχεία σε κάθε λίστα.

Υ. Γ. Μετά 12 ημέρες. Επειδή περάσαμε τα 200 σχόλια το λογισμικό δεν εμφανίζει τα νεότερα εκτός αν κάνετε κλικ στις λέξεις load more που εμφανίζονται στο τέλος της σελίδας.

Sunday, July 31, 2016

Δ Ε Ν Μ Ο Υ Λ Ε Ε Ι Τ Ι Π Ο Τ Α!

Henry Moore: Reclining figure


Χθές ο Viennezos έστειλε ένα πολύ σημαντικό και ενδιαφέρον σχόλιο. Το δημοσίευσα στο περασμενο ποστ και το απάντησα - αλλά φοβήθηκα πως η συζήτησή μας θα χαθεί μέσα σε ένα θέμα που τελειώνει.

Έτσι αναδημοσιεύω εδώ τα σχόλιά μας (το δικό μου με συμπληρώσεις) σαν ένα καινούργιο θέμα. Μην ανησυχείτε: το "Παιχνίδι με τις Λίστες" είναι έτοιμο και θα αποτελέσει το επόμενο ποστ.




  • Το θέμα (ή μάλλον το φαινόμενο) το βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον: το πόσο διαφορετικά είναι τα συναισθήματα που προξενεί η "κατανάλωση" κάποιας καλλιτεχνικής δραστηριότητας (λ.χ. η ακρόαση ενός τραγουδιού ή μιας φωνής).

    Συγκεκριμένα, ο Νίκος Δήμου μιλάει με ασυνήθιστο ενθουσιασμό για τον Σαββόπουλο και το εργό του:

    «Πρωτοάκουσα τον Σαββόπουλο στη "Ρουλότα του Τσιγκάνου" του Κώστα Χατζή και μετά στο "Συμπόσιο" του Μπουκουβάλα στην Πλάκα. [...] Από τότε δεν έπαψα στιγμή να τον θαυμάζω. Και μόνο το "Ζειμπέκικο" να είχε γράψει (...) θα ήταν ο μεγαλύτερος ποιητής-συνθέτης που έβγαλε αυτη η χώρα.»

    «Ο Σαββόπουλος είναι ΜΕΓΑΣ δημιουργός (βλέπε και σχόλιο πιο πάνω). Και χαίρομαι γιατί είμαι ο πρωτος που χρησιμοποίησε γι αυτόν αυτό το επίθετο (Στις σημειώσεις της "Δυστυχίας" το 1974 - τότε που πολλοί ακόμα τον κορόιδευαν).»

    Αντίθετα, εγώ καταλαβαίνω μεν τέτοιον βαθμό ενθουσιασμού ως φαινόμενο, αλλά όχι σχετικά με τον συγκεκριμένο καλλιτεχνή: Ο Σαββόπουλος και τα τραγούδια του δεν μου λένε απολύτως τίποτα (ούτε η φωνή, ούτε οι στίχοι και πολύ λιγότερο η μουσική).

    Αν σταματούσαμε εδώ, το συμπέρασμα θα ήταν μάλλον εύκολο:

    Για μένα θα ίσχυε αυτό που ανέφερε ο ΝΔ σχετικά με κάποιον άλλον επισκέπτη που έγραψε "Λυπάμαι...ο Σαββόπουλος δεν ακούγεται" (αν και αυτός το εννοούσε μάλλον για ιδεολογικούς παρά για καλλιτεχνικούς λόγους, απ’ ό,τι κατάλαβα):

    "τυφλὸς τά τ᾽ ὦτα τόν τε νοῦν τά τ᾽ ὄμματ᾽ εἶ"
    (= "you are blind in your ears, your mind and your eyes" [εφόσον αυτή η μετάφραση που βρήκα στο Διαδίκτυο είναι σωστή])

    Και καταλαβαίνω μια τέτοια αντίδραση. Όταν κάποιος είναι πεπεισμένος για την ποιότητηα, την ευγένεια και την ομορφιά ενός καλλιτεχνικού έργου, μιας φωνής κ.λπ., τού είναι απλώς αδιανόητο το γεγονός ότι ένας άλλος αντιμετωπίζει το ίδιο πράγμα με αδιαφορία ή ακόμα και με αρνητικά συναισθήματα.

    Μου συμβαίνει και εμένα – και το συγκεκριμένο παράδειγμα που θα αναφέρω έχει να κάνει μάλιστα και αυτό με τον οικοδεσπότη:

    Περίπου τον ίδιο ενθουσιασμό που τρέφει ο ΝΔ για τον Σαββόπουλο, τον νιώθω εγώ για τη φωνή του Νταλάρα: Για μένα αυτή η φωνή είναι ένα θαύμα, ένα μοναδικό φαινόμενο που δεν υπάρχει δεύτερη φορά στον κόσμο. Σε συνδυασμό με τα κατάλληλα τραγούδια δημιουργούσε (παλιότερα) την ύψιστη ακουστική απόλαυση.

    Και τυχαίνει να ξέρω πώς σκέφτεται (ή πώς νιώθει μάλλον) ο Νίκος Δήμου για τον (τραγουδιστή) Νταλάρα. Δηλαδή ως εξής:

    "Αναγνωρίζω την σχολαστική ακρίβεια της δουλειάς του Νταλάρα - αλλά δεν με συγκινεί. Δεν με αγγίζει. (Π. χ. στον Σταυρό του Νότου, πόσο πιο ψυχρός είναι από τον Κούτρα...)
    Επίσης δηλώνω αλλεργικός στην Μαρινέλλα. Αυτός ο theatrale τύπος ερμηνείας με απωθεί."


    Κύριε Δήμου, αυτό το γράψατε τον Φεβρουάριο του 2006 στο τότε μπλογκ σας, και μου έκαναν τόση εντύπωση αυτά τα τόσο διαφορετικά συναισθήματα που το σημείωσα. ;-)

    Για τη Μαρινέλλα ισχύει περίπου το ίδιο: Διαφωνώ ριζικά με τον ΝΔ. Για μένα η φωνή της και ο τρόπος ερμηνείας (η άρθρωσή της) είναι θαυμάσια. (Για την καθαρά φωνητική πλευρά μιλώ. Δεν αποκλείω να έχει κάτι το theatrale η σκηνική παρουσία της Μαρινέλλας.)

    Και αναρωτιέμαι (όπως ο ΝΔ στην περίπτωση του Σαββόπουλου) πώς είναι δυνατόν κάποιος άλλος να μην ακούει και νιώθει όλα αυτά.

    Δηλαδή:
    "τυφλὸς τά τ᾽ ὦτα τόν τε νοῦν τά τ᾽ ὄμματ᾽ εἶ"

    Τυφλός ο ένας ως προς τον Σαββόπουλο, τυφλός ο άλλος ως προς τον Νταλάρα και τη Μαρινέλλα. (Για να μείνουμε στα συγκεκριμένα παραδείγματα.) ;-)

    Όντως εντυπωσιακό το πόσο διαφορετικά επιδρά η τέχνη στους ανθρώπους.
  • Henry Moore: Family Group

  • Viennezos το θέμα που που θέσατε είναι πανάρχαιο - και φυσικά απασχολεί τους φιλότεχνους κάθε είδους από αιώνες.

    Για μένα είναι θέμα "προσέγγισης".

    Όταν το 1950 έγινε έκθεση του Henry Moore στο Ζάππειο όλη η Ελλάδα κορόιδευε και χλεύαζε την μοντέρνα γλυπτική. "Πως τολμάει στην χώρα του κλασικού κάλλους!.

    Πήγα με δύο συμμαθητές μου στο Γυμνάσιου "για να κάνουμε πλάκα".

    Γελάσαμε πολύ με τα "εξαμβλώματα".

    Όμως την Κυριακή ο Άγγελος Προκοπίου, κορυφαίος τεχνοκρτικός της εποχής, είχε μία ολοσέλιδη παρουσίαση του Μουρ στην εφημερίδα, όπου εξηγούσε γιατί είναι σπουδαίος.

    Έπαθα σοκ - γιατί εκτιμούσα πολύ την γνώμη του.

    Ξαναπήγα στο Ζάππειο και προσπάθησα να δω τα έργα με τα μάτια του Προκοπίου.

    Αυτή ήταν η εισαγωγή μου στην μοντέρνα τέχνη.

    Από τότε προσπαθώ να μένω ανοικτός για κάθε τέχνη και τεχνοτροπία.

    Δεν έχω πει για κανένα έργο "Δεν μου λέει τίποτα".

    Απλώς αλλα μου λένε πολλά και άλλα λίγότερα.

    Επειδή το θέμα είναι σημαντικό, αντιγράφω αυτά τα σχόλια σε αυτόνομο ποστ - και θα τα συμπληρώσω
  • Συμπληρώνω: Τα σχόλια μου για τον Νταλάρα δεν ήταν απορριπτικά - απλώς συνέκρινα μία καλή ερμηνεία (με "σχολαστική ακρίβεια") με μία καλύτερη. Το ίδιο και με την Μαρινέλλα: δεν είπα "δεν μου λέει τίποτα" αλλά την βρίσκω υπερβολικά μελοδραματική.
  • Αυτά είναι μέσα στα όρια της κριτικής. Αλλά το "δεν μου λέει τίποτα" για ένα αναγνωρισμένο και καταξιωμένο (από πολλούς και σημαντικούς)  έργο τέχνης με βάζει πάντα σε αμηχανία. Μήπως η αρχική προσέγγιση ήταν λάθος και έkλεισε τελείως την πόρτα της επικοινωνίας; Ο Viennezos είναι αναμφισβήτητα ένας ευφυής και καλλιεργημένος άνθρωπος. Πώς είναι δυνατόν κάτι που εμένα με συγκλονίζει να "μην του λέει τίποτα;"
  • Friday, July 29, 2016

    ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ!



    Τα είπε τόσο καλύτερα ο Σαββόπουλος:

    Καλοκαίρι
    η γαλάζια προκυμαία θα σε φέρει
    καλοκαίρι
    καρεκλάκια, πετονιές μέσ’ το πανέρι
    μες τη βόλτα αυτού του κόσμου που μας ξέρει
    καλοκαίρι
    πλάι στα μέγαρα, στις τέντες με τ’ αγέρι
    καλοκαίρι
    με χρυσούς ανεμιστήρες μεταφέρει
    την βανίλια με το δίσκο του στο χέρι
    την κοψιά μιας προτομής μέσ’ το παρτέρι
    καλοκαίρι
    μ’ ανοιχτό πουκαμισάκι στα ίδια μέρη

    Καλοκαίρι
    με μισόκλειστες τις γρίλιες μεσημέρι
    καλοκαίρι
    καθρεφτάκια και μια θάλασσα που τρέμει
    στο ταβάνι και τους γύψους μεσημέρι
    καλοκαίρι
    με τον κούκο μέσ’ τα πεύκα και στ’ αμπέλι
    καλοκαίρι
    στόμα υγρό, μικροί λαγώνες, καλοκαίρι
    με τη φέτα το καρπούζι στο ‘να χέρι
    με φιλιά μισολιωμένα, καλοκαίρι
    καλοκαίρι
    λίγες φλούδες στης κουζίνας το μαχαίρι

    Ακούστε τώρα ολόκληρο το τραγούδι: ΕΔΩ


























    Να τριγυρίζεις σε σοκάκια νησιώτικα και να σε θαμπώνουν οι άσπροι τοίχοι και οι μπουγκενβίλιες


























    Λοιπόν, τώρα μπαίνουμε στην κύρια εποχή της θερινής ραστώνης και του θερινού αισθησιασμού. Το μπλογκ δεν θα πάει διακοπές. Αλλά θα χαλαρώσει και θα αλλάξει ρυθμό. Όλα τα ποστ - και τα 642 - παραμένουν ανοιχτά για σχολιασμό και συζήτηση.


    Tuesday, July 26, 2016

    Ο απεχθέστερος



    Δεν νομίζω πως υπάρχει σήμερα στον κόσμο άνθρωπος που να μου είναι τόσο απεχθής! Ο μέγας Gerald Scarfe - 80 ετών φέτος - έπιασε όλη την πεμπτουσία του ανθρώπου σε ένα ζωγραφικό πορτρέτο που θυμίζει Hieronymus Bosch. Δημοσιεύεται στο εξωφυλλο του τελευταίου TLS (Times Literary Supplement) και αν μπορούσα θα το έκανα γιγαντοαφίσα σε όλους τους δρόμους των ΗΠΑ.

    Δεν χρειάζεται κείμενο. Αρκεί να μεταφράσω - για τους μη αγγλομαθείς - τις επιγραφές στις ράχες των φιδιών που βγαίνουν από την πλάτη του. Από αριστερά: Διχόνοια, Χτίσιμο τείχους, Νταής, Θρησκόληπτος, Ρατσιστής, Σεξιστής, Μίσος! 

    Σκαρφαλωμένος σε ουρανοξύστες, σαν άλλος Κινγκ Κονγκ, ο Τραμπ με το δολλάριο στο στήθος, απειλεί όλη την ανθρωπότητα. Ποτέ δεν πιστεψα πως θα υποστήριζα κάποτε την αντιπαθέστατη Χίλαρυ. Αλλά αν ήμουν Αμερικανός τώρα, θα την ψήφιζα με χέρια και με πόδια!

    Sunday, July 24, 2016

    Η άγνωστη Ελλάδα

    Αμφιαράειο


    Πόσο καλά γνωρίζουμε την χώρα μας;

    Πολλές φορές έχω την εντύπωση πως οι ξένοι γνωρίζουν την Ελλάδα καλύτερα από τους Έλληνες. Ειδικά βέβαια την αρχαία – γιατί αυτοί πρώτοι την μελέτησαν και την ανέσκαψαν. Κάθε λίγο μου προκύπτει ένα γεγονός που επιβεβαιώνει την εντύπωσή μου. Μία Γαλλίδα καθηγήτρια που επί 37 χρόνια δίδασκε Γαλλικά,
    Αμφιαράειο - αντίθετη άποψη
    αρχαία Ελληνικά και Λατινικά στους μαθητές της, αποφάσισε τελειώνοντας την σταδιοδρομία της να μάθει και νέα Ελληνικά. Ξαναγράφτηκε στο Πανεπιστήμιο, σπούδασε 4 χρόνια και αποφοίτησε με δύο πτυχία: Νεοελληνικής Γλώσσας και Μετάφρασης. Ταξιδεύοντας χρόνια στην Ελλάδα είχε ήδη επισκεφθεί πολλά ενδιαφέροντα μέρη – συνέχισε και κατάρτισε ένα αρχείο με δεκάδες περιγραφές και πληροφορίες. Το ανέβασε στο Διαδίκτυο σε τρεις γλώσσες: Γαλλικά, Αγγλικά και Ελληνικά και μου έστειλε την διεύθυνση.

    Πριν σας παρουσιάσω αυτή τη δουλειά – που μου αποκάλυψε άγνωστα μέρη και με έκανε ως Έλληνα να ντρέπομαι – θέλω να αναφερθώ στον άνθρωπο που πρώτος  μου γνώρισε την άγνωστη αρχαία Ελλάδα. Ήταν …Γερμανός. Γι αυτόν έγραψα το ακόλουθο κείμενο που θα συμπεριληφθεί στο επόμενο ημερολόγιο της Εταιρίας Συγγραφέων.

    Στη μνήμη του Werner Ekschmitt

    Πριν από πενήντα χρόνια ανακάλυψα ένα γερμανικό βιβλίο – που δεν ξέρω αν έχει μεταφραστεί ακόμα στα Ελληνικά. Ο τίτλος του ήταν «Ins Unbekannte Griechenland» (Μέσα στην άγνωστη Ελλάδα) και στην πέμπτη σελίδα του είχε την ελληνική παροιμία «Έλα μπάρμπα μου να σου δείξω τα αμπελοχώραφά σου» - στα ελληνικά.

    Πρόγονος ο Νίκων Νίκωνος;
    (ιερεύς γενόμενος Αμφιαράωι)
    Το βιβλίο αυτό μου αποκάλυψε μία άλλη αρχαία Ελλάδα πέρα από τους Δελφούς και την Ολυμπία. Στις 300 σελίδες του υπήρχαν αρχαιολογικοί θησαυροί που ούτε τους είχα ξανακούσει. Ποιος έχει επισκεφθεί την οχυρή Άρνη των Μυκηναίων, τους τάφους στα Δέντρα και τα κυκλώπεια τείχη της Μηδέας; Ποιος γνωρίζει γιατί το χωριό «Αγία Τριάδα» στον δρόμο για το Ναύπλιο ονομαζόταν για αιώνες «Μέρμπακας;».

    (Νόμιζαν πως το τοπωνύμιο ήταν Αρβανίτικο και το άλλαξαν – ενώ ήταν παραφθορά του επιθέτου ενός μεγάλου φιλόλογου του φλαμανδού Willem van Moerbeke (1215; † 1286) που διετέλεσε χρόνια επίσκοπος Κορίνθου, μετέφρασε πρώτη φορά από τα αρχαία όλο τον Αριστοτέλη και αλληλογραφούσε με τον Άγιο Θωμά τον Ακινάτη!).

    Από το βιβλίο του Ekschmitt πήρα την ιδέα να ανακαλύψω τους «δικούς μου» αρχαιολογικούς χώρους. Έτσι βρήκα την αρχαία Σκιλλουντία, το υπέροχο Ηραίο του Άργους, το ιπτάμενο θέατρο στον Ορχομενό της Αρκαδίας, τον ναό της Νέμεσης στον Ραμνούντα, το μικρό κοχύλι θεάτρου στην Σικυώνα, την Παλιαχώρα στην Αίγινα. Σε όλους αυτούς σπάνια θα συναντήσετε επισκέπτες – ίσως κανένα σχολαστικό και φιλομαθή Γερμανό. Ακόμα και στο Αμφιαράειο, μισή ώρα δρόμο από την Αθήνα, μπορείτε να περάσετε μόνος όλη την μέρα. Κι αν είναι Μάιος θα ακούσετε πολλά αηδόνια στο ρέμα…

    Ο Βέρνερ Έκσμιτ (1926-2004) έζησε πολλά χρόνια στην Ελλάδα, ήταν αρχαιολόγος και φιλόλογος, καθηγητής και διευθυντής στο Ινστιτούτο Γκαίτε στην Αθήνα, Πάτρα και Θεσσαλονίκη (1960-1980). Δεν τον συνάντησα ποτέ αλλά του χρωστάω μεγάλη χάρη – γιατί μου αποκάλυψε μία Ελλάδα που δεν την υποπτευόμουν…



    Η σκηνή του Θεάτρου στο Αμφιαράειο


    Και τώρα στην Γαλλίδα φίλη μας: Ονομάζεται Simone Taillefer και η ιστοσελίδα της έχει τον τίτλο: http://www.greceignoree.com/ (κυριολεκτικά: η Έλλαδα που αγνοούμε). Βλέπετε πόσο κοντά βρίσκεται στον Έκσμιτ. Αν δεν γνωρίζετε Γαλλικά, επιλέξτε την ελληνική ή αγγλική εκδοχή της σελίδας. Θα σας ταξιδέψει… Ίσως, τώρα που είναι και εποχή διακοπών, να σας δώσει ιδέες…

    Friday, July 22, 2016

    Γιατί η Ελληνική λογοτεχνία είναι ανύπαρκτη στο εξωτερικό;

    Η τριλογία "Ακυβέρνητες Πολιτείες" του Στρατή Τσίρκα

    Είναι ένα θέμα που έθιξε ο Viennezos τρία ποστ πιο πίσω («πού πάμε;») παραθέτοντας και ένα άρθρο του Γερμανού διπλωμάτη, συγγραφέα και μεταφραστή από τα Ελληνικά Ulf-Dieter Klemm (έχει μεταφράσει Μυριβήλη – «Ζωή εν Τάφω») για την δυσκολία να εκδόσεις ελληνικό βιβλίο στην Γερμανία. Γράφτηκε με την ευκαιρία που – επιτέλους – κυκλοφόρησαν στα Γερμανικά οι «Ακυβέρνητες Πολιτείες» του Στρατή Τσίρκα, 51 χρόνια μετά την Ελληνική έκδοση, 45 μετά τη Γαλλική και 42 μετά την Αγγλική.

    Η δυσκολία του να βρεις εκδότη εκτός Ελλάδος οφείλεται στην δυσκολία να βρει αυτός αναγνώστες για ξένους και άγνωστους συγγραφείς. Δεν αφορά μόνο την Γερμανία, αλλά τις περισσότερες χώρες. Μάλιστα μερικές ξένες αγορές είναι τελείως κλειστές. Στην Αγγλία και τις ΗΠΑ μόνο ένα 3% των λογοτεχνικών βιβλίων που κυκλοφορούν είναι μεταφράσεις.  

    Ουσιαστικά, μετά τον Καζαντζάκη, δεν υπήρξε κανένας Έλληνας παγκόσμιος συγγραφέας. Η σημερινή ελληνική λογοτεχνία απουσιάζει ολοσχερώς από την ξένη σκηνή. Μεμονωμένες παρουσίες όπως τα αστυνομικά του Πέτρου Μάρκαρη σε μερικές αγορές, ή η δική μου παρουσία σε άλλες, είναι εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

    Τα Νόμπελ της ποίησης δεν έσπασαν τον κλοιό της αδιαφορίας. Κάπου κυκλοφορεί λίγος Σεφέρης (ο Ελύτης είναι δυσμετάφραστος), ελάχιστη Δημουλά. Για την υφήλιο, ο τελευταίος σημαντικός Έλληνας ποιητής μετά τους αρχαίους, είναι ο Κωνσταντίνος Καβάφης. Υπάρχει παντού, σε όλα τα μεγάλα βιβλιοπωλεία, όλων των χωρών. Αλλά έχουν ήδη περάσει 83 χρόνια από τον θάνατό του…

    Και να πει κανείς ότι δεν κυκλοφόρησαν Ελληνικά βιβλία στις ξένες γλώσσες; Από μία λίστα του Υπουργείου Πολιτισμού βρήκα ότι, μόνο από το 1988 ως το 2006, με χορηγία του υπουργείου, μεταφράστηκαν και εκδόθηκαν 154 βιβλία! 16 στα Αγγλικά, 14 Γαλλικά, 35 Γερμανικά, 16 Ισπανικά, 12 Ιταλικά, 16 Ολλανδικά, 19 Ρουμανικά, από 3 Σερβικά και Βουλγαρικά και από ένα Σουηδικά, Πορτογαλικά, Τσέχικα, Τούρκικα, Φινλανδικά και Λιθουανικά.

    Επίσης, μόνον η «Romiosini» – ο εκδοτικός οίκος που ίδρυσε το ζεύγος Eideneier στην Γερμανία – έχει  εκδώσει 180 Ελληνικά βιβλία μέσα στις τελευταίες δεκαετίες – τα περισσότερα με επιδοτήσεις του ελληνικού κράτους. Η Romiosini, που τώρα ανήκει στο Κέντρο Σύγχρονου Ελληνισμού του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου, εξέδωσε και την Τριλογία του Τσίρκα.

    Αυτές οι μεταφράσεις εκδόθηκαν και κυκλοφόρησαν, αλλά όποτε ζήτησα κάποια σε ξένο βιβλιοπωλείο για να την χαρίσω σε ξενόγλωσσο φίλο – δεν μπόρεσα να βρω ούτε ένα αντίτυπο!

    Η απάντηση είναι εύκολη. Τα επιδοτούμενα βιβλία κινούνται εκτός εμπορικού κυκλώματος. Πρόκειται για εκδόσεις - φάντασμα.

    Το εμπορικό κύκλωμα περιλαμβάνει τον συγγραφέα, τον ατζέντη του (απαραίτητος – οι εκδότες δεν  μιλάνε με συγγραφείς) τον εκδότη, τον χονδρέμπορο και τον βιβλιοπώλη.

    Τα επιδοτούμενα βιβλία συνήθως δεν έχουν ατζέντη. Ο εκδότης έχοντας καλύψει τα έξοδά του από την επιδότηση, δεν ρισκάρει χρήματα για να τα διαφημίσει και να τα προωθήσει. Συνήθως πουλάει απευθείας σε πανεπιστημιακές ή δημοτικές βιβλιοθήκες, ινστιτούτα, κλπ. Οι βιβλιοπώλες δεν φορτώνονται βιβλία ενός  συγγραφέα, που δεν είναι γνωστός και δεν διαφημίζεται για να γίνει.

    Έτσι η επιδότηση καταντάει δώρον άδωρο. Και ναι μεν στο βιογραφικό ενός συγγραφέα διαβάζετε ότι έχει μεταφραστεί στις τάδε και δείνα γλώσσες – αλλά έχει άραγε πουλήσει; Κι έχει διαβαστεί;

    Ο Πέτρος Μάρκαρης είναι ο πρώτος που κατάφερε να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο και να μπει στο εμπορικό κύκλωμα. Αρχικά στην Γερμανία και μετά σε άλλες χώρες. Μετά από χρόνια μπήκα κι εγώ με την «Δυστυχία», που έγινε μπεστ-σέλερ.

    Αλλά θα αναρωτηθείτε: Μα τόση σημασία έχει η εμπορικότητα; Τι γίνεται με την ποιότητα;

    Όλη η ποιότητα του κόσμου, άμα είναι στοιβαγμένη στις αποθήκες ενός εκδότη, δεν ωφελεί σε τίποτα.

    Όταν ο παγκοσμίως άγνωστος Μάρκες κυκλοφόρησε τα «100 χρόνια μοναξιά» δημιούργησε ταυτόχρονα α) ένα τεράστιο παγκόσμιο μπεστ-σέλερ  β) ένα αριστούργημα που κέρδισε επάξια το Νόμπελ γ) ένα άνοιγμα για την Λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία η οποία έγινε μόδα για δεκαετίες. Πίσω του ήρθαν παλιότεροι και νεότεροι λατινοαμερικάνοι συγγραφείς που ως τότε δεν είχαν παρά μικρή απήχηση – ενώ τώρα κυριαρχούσαν. Το ίδιο έκαναν πρόσφατα και οι Σκανδιναβοί με τα αστυνομικά τους. Κι ακόμα πιο πρόσφατα μία άγνωστη και ψευδώνυμη ιταλίδα συγγραφέας (ψευδώνυμο: Έλενα Φερράντε) απογειώθηκε σε διεθνές φαινόμενο με την «Τετραλογία της Νάπολης». Εκατομμύρια αντίτυπα και παγκόσμια κριτική αναγνώριση.


    Δυστυχώς Έλληνας Μάρκες ή Ελληνίδα Φερράντε δεν εμφανίστηκαν ακόμα… Και η νεότερη Ελλάδα απουσιάζει. (Η αρχαία …θάλλει).

    Thursday, July 21, 2016

    «Ετοιμοθάνατο μπλογκ;»


    42 χρόνια από τον Αττίλα ΙΙ που με ώθησε
    στην δημιουργία του "Δεν ξεχνώ".
    Γράφτηκαν σχόλια για δήθεν προετοιμασία «Ηρωικής Εξόδου» (μου) από το blog. Δηλαδή κλεισίματος.

    Δεν έχω μέχρι στιγμής φτάσει σε τέτοια απόφαση. 

    Η αλήθεια είναι πως ο βομβαρδισμός με παράδοξα και δυσνόητα μηνύματα κουράζει. Μερικοί διαμαρτύρονται επειδή δημοσιεύω πολλά – πού να ήξεραν πόσα κόβω!

    Θα μπορούσα να τα κόβω όλα – όσα δεν εντάσσονται στον διάλογό μας. Δεν το έκανα γιατί μερικά ήταν πρωτότυπα και χαριτωμένα στον υπερρεαλισμό τους. Αλλά το να πρέπει να διαβάσεις ένα σχόλιο τρεις φορές για να αποφασίσεις, είναι μπελάς. Στο μέλλον θα ισχύει: σε περίπτωση αμφιβολίας – κόβω. (In case of doubt – CUT!).

    Αλλά δεν κλείνει κανείς ένα blog που, αντίθετα με όσα έγραψε ο Forcibly Pseudonymous K2825 («απογοητευτικός επιθανάτιος ρόγχος ενός ετοιμοθάνατου μπλογκ») σφύζει από ζωή και ζωντάνια. 

    Το να μαζεύει κανείς μέσα στον Ιούλιο τρεις και τέσσερις χιλιάδες επισκέπτες και εκατοντάδες σχόλια (κόβοντας τα μισά!) είναι κάτι που δεν το φανταζόμουν. Έλεγα να συνάξω μία παρέα για συζήτηση και μου προέκυψε …συλλαλητήριο! (Νομίζετε πως οι περισσότερες πορείες και συγκεντρώσεις έχουν περισσότερο κόσμο;). Εδώ η Google με κυνηγάει ακόμα για να βάλει διαφήμιση…

    Όχι λοιπόν και «ετοιμοθάνατο». Μάλλον σφύζει από κακοήθη υγεία. Ξέρετε εσείς πολλά μπλογκ που να κάνουν τα δικά μας νούμερα;

    Λοιπόν θα συνεχίσουμε σε πείσμα του Κ2825. Σίγουρα το doncat είναι πιο ακμαίο από μένα (ε, είναι μόνο δέκα ετών – όχι ογδόντα…). 

    Είχα ολοκληρώσει αυτό το κείμενο όταν μου ήρθε ένα σχόλιο από (τι άλλο): ημι-ανώνυμο που συνέχιζε την σκέψη μου. Το δημοσίευσα (Νο 100!) στο περασμένο ποστ, αλλά το αναδημοσιεύω και εδώ:


    «Θα γράψω πέντε κουβέντες να ξεκαθαρίσω την θέση μου και δεν πρόκειται να ξανασχοληθώ.
    Έχω την εντύπωση ότι κάποιοι εδώ νομίζουν ότι έχουν "ραντεβού με την Ιστορία" ότι επιτελούν "κοινωνικό έργο" και δεν ξέρω τι άλλο.
    Νομίζω ότι σφάλουν - ότι παίρνουν τον εαυτό τους πολύ στα σοβαρά.
    Εδώ δεν είναι παρά άλλο ένα blog που ο καθένας (μπορεί να) γράφει το μακρύ του και το κοντό του - δεν κάνουμε ακαδημαϊκή συζήτηση στο αμφιθέατρο.
    Το τι δημοσιεύεται στα σχόλια και από ποιόν, το κρίνει μόνο ο ιδιοκτήτης, που έχει και την ευθύνη του moderation.
    Όμως:
    Έχω παρατηρήσει ότι τον τελευταίο καιρό κάποιοι γράφουν μιλώντας με απαξιωτικούς, μειωτικούς, περιφρονητικούς, υβριστικούς και ρατσιστικούς χαρακτηρισμούς προς αυτόν. 
    Αυτό από μόνο του δεν θα ήταν πρόβλημα -εξάλλου δεν είναι η πρώτη φορά- εάν ο ίδιος δεν έδειχνε να μην το αντιλαμβάνεται αυτό. 
    Εύχομαι να κάνω λάθος, εάν είναι όμως έτσι: Προφυλάξτε τον άνθρωπο.
    Από εκεί και πέρα για τις προσωπικές επιθέσεις, που δέχτηκα, δεν πρόκειται να ασχοληθώ.
    Αυτά τα γράφω χωρίς πικρίες και κρατώντας τα θετικά, εύχομαι σε όλους καλή συνέχεια».
    D.

    Αγαπητέ ανώνυμε D., ο οικοδεσπότης αντιλαμβάνεται πολύ καλά τι του γράφουν. Όχι, δεν τα έχει χαμένα (ακόμα :).

    Τα αφήνει να περνάνε πρώτα γιατί θέλει να δώσει το μέγιστο όριο ελευθερίας στους σχολιαστές και δεύτερο γιατί ο ίδιος, μετά από χρόνια αντιπαραθέσεων, έχει αποκτήσει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και πιο χοντρό πετσί - και δεν θίγεται εύκολα. 

    Αυτό όμως, με την «αυστηροποίηση» (λατρεύω τις λέξεις με το συνθετικό «-ποίηση») των κανόνων, τώρα θα αλλάξει.

    Όσο για την σημασία των μπλογκς – μπορεί να κάνετε και λάθος. Μπορεί να είναι πιο σημαντικά από «μία ακαδημαϊκή συζήτηση στο αμφιθέατρο».

    Μου κάνει εντύπωση ότι τα πρώτα μου μπλογκς δέχονται εκατοντάδες επισκέψεις ακόμα και σήμερα. Στις ΗΠΑ, μπλογκς αποτελούν αντικείμενο διδακτορικών.

    Εγώ δεν ξεχωρίζω τα μπλογκς μου από τα βιβλία μου. Και είναι σημαντικά επειδή έχουν και τα σχόλια – συλλογικές δημιουργίες.

    ΠΑΝΤΩΣ: Από εδώ και πέρα, όσοι στέλνετε «τρελά» σχόλια, ξανασκεφθείτε το. Θα πάει χαμένος ο κόπος σας.

    Tuesday, July 19, 2016

    ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ


    19.7 πρωί.

    Είχα ετοιμάσει ένα κείμενο για την ανυπαρξία της Ελληνικής λογοτεχνίας στον έξω κόσμο – αλλά οι ειδήσεις με έκαναν να το βάλω στο συρτάρι. Κάποια στιγμή θα το δημοσιεύσω (το θέμα έχει ενδιαφέρον) αλλά όχι τώρα.

    Διάβασα για τον νεαρό Αφγανό, 17 χρονών, που φωνάζοντας «Ο Αλλάχ είναι μεγάλος!» άρχισε να μαχαιρώνει και να τσεκουρώνει ανύποπτους επιβάτες σε ένα τραίνο στην Βαυαρία – μέχρι  που τον σκότωσαν αστυνομικοί. Άλλαξα διάθεση.

    Τι άγριο, τι τραγικό πράγμα είναι ο φανατισμός. Τώρα αυτός ο 17χρονος προφανώς ήθελε να πεθάνει, αλλά σκέφθηκε να πάρει μαζί του και μερικούς άπιστους. Έτσι για να έχει περισσότερα «μόρια» στον Παράδεισο.

    Μεγάλο δηλητήριο η θρησκεία. Διδάσκει την αγάπη και σκορπάει το μίσος. Και ο Αλλάχ  «οικτίρμων και συμπονετικός» ονομάζεται στο Κοράνι, αλλά παρακινεί έναν οπαδό του να εξοντώσει αθώους παραθεριστές στην Νίκαια.

    Κι αυτά που συμβαίνουν δίπλα μας στην Τουρκία, θρησκευτικές ρίζες έχουν. Η χώρα δεν άντεξε πολλά χρόνια το άθρησκο κοσμικό κράτος που έστησε ο Ατατούρκ. Υπόγεια, η αντίθεση ανάμεσα στους κοσμικούς που εκφράζονται κυρίως από το στρατό και τους πιστούς – που ακολουθούν τον Ερντοάν, στοιχειώνει και το τελευταίο πραξικόπημα.


    Πότε θα ζήσουν οι άνθρωποι ελεύθεροι; 
    Χωρίς φανατισμούς, ιδεοληψίες, καταναγκασμούς; Πότε θα απαλλαγούμε από αυτό που ο Επίκουρος ονόμαζε «τυραννία της θρησκείας;»




    19.7. μεσημέρι.

    Σκέπτομαι πως η αρχική μορφή όλων των μπλογκ ήταν η ημερολογιακή. Και η ονομασία τους αυτό δηλώνει. Web log: δικτυακό ημερολόγιο. Αργότερα άρχισαν να γίνονται θεματικά, όπου κάθε post είχε ένα διακριτό θέμα. Ίσως όταν τα θέματα δεν χωράνε μέσα στην ρευστή πραγματικότητα, να επιστρέφω και εγώ στη μορφή των ημερολογιακών σημειώσεων.






    και μετά:


    Σπάνια νομίζω η Ελλάδα να έχει βρεθεί σε μία τόσο δύσκολη θέση. Κρίση, φτώχεια, ανεπαρκέστατη ηγεσία – και γύρω μας ο χαμός: πραξικόπημα στην Τουρκία, προσφυγικό, τρομοκρατία, κρίση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν πρόλαβα να επαναλάβω την ατάκα του Αυλωνίτη (βρε πού πάμε;) και πλάκωσαν οι καταστροφές.

    Οι εικόνες του εξευτελισμού και των βασανιστηρίων που περνάνε οι στρατιωτικοί στην Τουρκία με πονάνε. Και με τους φυγάδες του ελικοπτέρου, τι θα γίνει;


    Πώς τώρα μέσα σε αυτό το τσουνάμι των γεγονότων να αναλύσεις κάποιο θέμα – έστω ζωτικό και σοβαρό…

    Και για αποζημίωση μερικές φωτογραφίες από ταξίδι στην Πόλη το 2006