Friday, September 30, 2016

Επί προσωπικού: πληθωρισμός


«Κύριε Δήμου,
Σας ανακάλυψα πρόσφατα και βρίσκω το έργο σας πολύ ενδιαφέρον. Αλλά τεράστιο! Ανακαλύπτω συνεχώς καινούργια βιβλία, χάνομαι μέσα στο ndimou.gr και στα  blogs. Βλέπω ότι έχετε ασχοληθεί με ένα σωρό πράγματα από τεχνολογία μέχρι φιλοσοφία. Έχετε συνεργαστεί με τηλεόραση, ραδιόφωνο, περιοδικά, εφημερίδες, ιστοσελίδες. Γιατί τόσο πληθωρικός;»

Μία ερώτηση που ακούω συχνά και από καλοπροαίρετους φίλους. Γιατί δεν αρκούμαι στα βιβλία;

Είναι και ένα συχνό αρνητικό σχόλιο από τους κακοπροαίρετους. «Μα ο Δήμου ξοδεύεται τόσο πολύ γράφοντας από εδώ και από κει, που σκορπίζεται και χάνεται. Δεν είναι σοβαρός συγγραφέας!».

Τι να απαντήσω; Πράγματι, με τα χρόνια, έχει μαζευτεί πολύ υλικό. Αν είχα πεθάνει νέος, ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης θα είχε πιο εύκολο έργο.

Κάποτε επηρεάστηκα κι εγώ από την κριτική αυτή και σκέφτηκα να «συμμαζευτώ». Έγραφα τότε και στο RAM (περιοδικό πληροφορικής). Η στήλη μου είχε πάρει τεράστιες διαστάσεις και συνοδευόταν από 12σέλιδη σχολιασμένη αλληλογραφία. Με απασχολούσε όλο τον μήνα.

Δήλωσα λοιπόν κι εγώ στους αναγνώστες ότι σταματάω με το τέλος του χρόνου (ήταν το 2000) για να αφοσιωθώ αποκλειστικά στα βιβλία μου.

Καταιγισμός email με διαμαρτυρίες, σχόλια, αντιρρήσεις. ‘Ένα με έκανε να ξανασκεφθώ το θέμα:

«Είστε βέβαιος πως τα βιβλία σας είναι πιο σημαντικά από τα άρθρα σας – από την δουλειά που κάνετε στα περιοδικά;»

Χμ... Από πλευράς διάδοσης – σίγουρα όχι. Κανένα βιβλίο μου (εκτός από ένα) δεν είχε την κυκλοφορία του RAM (60.000 τεύχη) ή των 4Τροχών (120.000).

Χάρη σε αυτά επικοινωνούσα με δεκάδες χιλιάδες νέους (ως επί το πλείστον) ανθρώπους που σίγουρα δεν θα διάβαζαν τα βιβλία μου.
Το ίδιο με τις Κυριακάτικες εφημερίδες και το Διαδίκτυο.

Πολλοί άνθρωποι, ώριμοι σήμερα, με συναντούν και μου λένε: Σας διάβαζα στους 4Τ και μου αλλάξατε τη ζωή – ή σπούδασα πληροφορική και έγινα καθηγητής στο εξωτερικό, επειδή σας διάβαζα στο RAM.

Νιώθω πως «εκπαίδευσα» τρεις και παραπάνω γενιές.

Όσο για τα πολλά θέματα, θυμήθηκα τον Αρχίλοχο. «Πολλ' οίδ' ἀλώπηξ, ἐχῖνος δέ έν, μέγα». Δεν είμαι σκαντζόχοιρος, αλλά αλεπού. Έχω πολλά ενδιαφέροντα. Δυστυχώς, πολυπράγμων.

Συχνά, έγραφα στα έντυπα με σχέδιο, ώστε το υλικό αυτό να ενσωματωθεί σε βιβλία. Δεν δημοσίευα τότε απλά άρθρα, αλλά επεξεργασμένα κεφάλαια μελλοντικών βιβλίων. Ένα πολύ φρέσκο παράδειγμα είναι το τελευταίο μου (14 εβδομάδες στις λίστες των ευπώλητων!) «Μικρό Εγχειρίδιο Ορθολογισμού – και ανορθολογισμού». Αποτελείται από κείμενα δημοσιευμένα στο περιοδικό «Discovery and Science» το 2005-6. Δεν χρειάστηκαν σχεδόν καμία επεξεργασία, εκτός από αλλαγές σε ημερομηνίες.

Προ-δημοσίευα λοιπόν βιβλία σε συνέχειες. Έτσι, από τέτοιο υλικό, προέκυψαν οι «Νέοι Έλληνες», το «Παρόλα αυτά», τα «Μικρά Βήματα», «Η Τέλεια Διαδρομή», οι «Λίστες» η «Ψηφιακή Ζωή» και άλλα. Ελάχιστοι αναγνώστες συνειδητοποιούν την προέλευση του υλικού. Βιβλία που άντεξαν στο χρόνο.

(Ενδιαφέρον: Η συλλογή δημοσιευμάτων σε βιβλίο ή τα αναδεικνύει, ή τα χαντακώνει. Αν τα κείμενα αξίζουν, στο βιβλίο προσέχονται περισσότερο και φαίνονται καλύτερα. Αν όχι, ευτελίζονται).

Ίσως αν είχα γράψει μόνο 3 ή 4 μεγάλα και βαριά βιβλία, πιθανόν να έχαιρα μεγαλύτερης λόγιας εκτίμησης. (Περίεργο: έχω γράψει και τέτοια…).

Τώρα τέλος. Ό,τι έκανα, έκανα. Είναι αργά για να αλλάξω. Ο χρόνος θα δείξει.

Αν ποτέ ασχοληθεί... 

Tuesday, September 27, 2016

Παραγωγή και διανομή οπίου στην Ελλάδα

Καθημερινή 24.9.16

Το ότι θα μου γινόταν συμπαθής ο Νίκος Φίλης, ούτε που το φανταζόμουνα! 

Εξακολουθώ να έχω δεκάδες αντιρρήσεις για την πολιτική του στην παιδεία, που κυριολεκτικά μας γυρίζει χρόνια πίσω. Τι τους αιώνιους φοιτητές ανέστησε, τι τα συμβούλια των ΑΕΙ κατάργησε, τι τα ιδιωτικά σχολεία ισοπέδωσε με τα δημόσια!

Αλλά σε ένα σημείο είμαι μαζί του.

Το ότι το μάθημα των θρησκευτικών στα σχολεία μας είναι απαράδεκτο για ένα σύγχρονο κράτος, σε αυτό συμφωνούσαν οι περισσότεροι. Θρησκευτικά-κατήχηση μόνο στους ισλαμιστές συναντάει κανείς. Μία γενική θρησκειολογία θα είχε μεγαλύτερο ενδιαφέρον - αντί για την πλήξη της κατήχησης. Η οποία κάνει μεγάλη ζημιά και στην εκκλησία. Αυτό το δέχονται ακόμα και οι φωτισμένοι ιεράρχες. 

Αχ, αυτοί οι «φωτισμένοι ιεράρχες»! Έχουν γίνει είδος υπό εξαφάνισιν. Ένας ένας υποτάσσονται στην πλειοψηφία των φανατικών. Δεν τολμούν πια ούτε την γνώμη τους να διατυπώσουν δημόσια.

Όταν ανέβηκε ο ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία, προσπαθώντας να αυτό-παρηγορηθώ, σκέφτηκα και κάτι θετικό: άντε να προχωρήσουν τα θέματα «κράτους-εκκλησίας». Χωρισμός, εκκλησιαστική περιουσία, μισθοδοσία κλήρου, καύση νεκρών… Να, όπως τα είχε διατυπώσει το κόμμα στο προεκλογικό του πρόγραμμα.

Φυσικά δεν έγινε τίποτα. Ίσα ίσα που άρχισε φλερτ Αλέξη-Ιερώνυμου. Συμμαχίες γύρευε ο Τσίπρας. 

Πώς έλεγαν οι παλιές γεροντοκόρες; «Άντρας να’ ναι κι ας είναι και ξύλινος!». Σύμμαχος να’ ναι – κι ας είναι κι ο Καμμένος!

Και τώρα διαβάζω στην εφημερίδα: «Αποστασιοποιείται από τον Φίλη το Μαξίμου».

Αηδία με κατέχει. Τα πιο απλά και λογικά πράγματα ανατρέπονται. Η πιο οπισθοδρομική δύναμη στην Ελλάδα, η Ορθόδοξη εκκλησία, στηρίζεται από ένα κόμμα που κάποτε λεγόταν: «…της προόδου». 

Καλά να αθετήσει όλες τις οικονομικές υποσχέσεις του: κατάργηση ΕΝΦΙΑ, 13η σύνταξη, πρόγραμμα Θεσσαλονίκης… Τον υποχρέωσαν οι κακοί δανειστές. Αλλά και τον πιο ανώδυνο εκσυγχρονισμό – που θα αποδεικνυόταν και επωφελής για την Εκκλησία – τον καταργούμε; Τελικά κυβερνάει ο Αμβρόσιος;

Δεν μένει τώρα παρά να κάνουν θρησκευτικό γάμο Αλέξης και Περιστέρα και να βαφτίσουν στην κολυμπήθρα τα παιδάκια τους…

Friday, September 23, 2016

Η φθίνουσα χώρα

Σκηνή δρόμου από την Πόλη των 14.000.000

Το θέμα που θα μας απασχολήσει σήμερα δεν με αφορά άμεσα. Όταν θα επισυμβεί, δεν θα υπάρχω. Αλλά, παρότι «ανθέλλην», νοιάζομαι για αυτόν τον τόπο.

Θα διαβάσατε, ή θα ακούσατε, για το που βαδίζουμε δημογραφικά. Με βάση την χαμηλή γεννητικότητα και την φυγή των νεότερων προς το εξωτερικό, κινδυνεύουμε το 2050 να έχουμε μείνει μόνο 7,5 εκατομμύρια. Ο ενεργός πληθυσμός θα είναι τόσο χαμηλός που δεν θα μπορεί να θρέψει τη χώρα (άσε που δεν θα πληρώνονται οι συντάξεις των παλαιότερων).

Πώς θα επιζήσουμε; Το να πείσουμε την κάθε Ελληνική οικογένεια να κάνει τουλάχιστον τρία παιδιά, αποκλείεται – και μάλιστα με την κρίση. Άλλωστε η υπογεννητικότητα (λιγότερα από 2,2 παιδιά) έχει ξεκινήσει από παλιά (δεκαετία του ’30). Στην δεκαετία του 90 μόνο αυξήθηκε ο πληθυσμός, λόγω μετανάστευσης, κυρίως Αλβανών.

Αυτή βέβαια θα ήταν και τώρα μία λύση. Αλλά την θέλουμε; Και με ποιους όρους;

Δύσκολο πρόβλημα. Υπάρχουν προτάσεις;

Wednesday, September 21, 2016

Ευρώπη - συνέχεια χωρίς τέλος

Τα Προπύλαια του ελληνολάτρη Λουδοβίκου (πατέρα του Όθωνα)

Το προηγούμενο θέμα («Το πείραμα του Όθωνα») αποδείχθηκε το πιο δημοφιλές της νέας περιόδου του μπλογκ. Τράβηξε (μέχρι τώρα) 7,200 αναγνώστες, που άφησαν πολλά σχόλια από τα οποία δημοσιεύθηκαν 147. Που σημαίνει πως μας καίει.

Αλλά μέσα στα πολλά σχόλια, χάθηκε η ουσία. Μπήκαν πολλά παράπλευρα θέματα, απλωθήκαμε και (εγώ τουλάχιστον) ένιωσα την ανάγκη να ξανασκεφθώ το θέμα από την αρχή.

Το θέμα είναι βέβαια η σχέση μας με την υπόλοιπη Ευρώπη και γενικότερα τη Δύση.

Ο αντιδυτικισμός στην Ελλάδα έχει ημερομηνία έναρξης. Τον Ιούλιο του 1054 ο Πάπας της Ρώμης και ο Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης αναθεμάτισαν ο ένας τον άλλο. Από τότε οι αιρετικοί «Παπιστές», όπως αποκαλούσαν οι δικοί μας τους καθολικούς, εξομοιώθηκαν με τον Σατανά (όπως μπορούμε να διαβάσουμε σε πολλά επίσημα κιτάπια της εποχής).

Εμάς αυτό μπορεί να μας φαίνεται υπερβολικό – αλλά δεν έχουμε ιδέα τι ρόλο έπαιζε η θρησκεία για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής. Αποκορύφωμά του ήταν η γνωστή φράση: «κρειττότερόν ἐστιν εἰδέναι ἐν μέσῃ τῇ πόλει φακιόλιον βασιλεῦον Τούρκων ἢ καλύπτραν λατινικήν». Το να προτιμάς να κατακτήσουν την Πόλη οι Τούρκοι παρά να την «σώσουν» οι Δυτικοί, τα λέει όλα.

Έπαιξαν ρόλο και άλλα. Εκείνη η άθλια Τέταρτη Σταυροφορία του 1204 που αντί να ελευθερώσει την Ιερουσαλήμ κατέλαβε και διαγούμισε την Κωνσταντινούπολη. Μετά είχαμε την Φραγκοκρατία στα νησιά και την Πελοπόννησο…

Πολύ αργότερα ήρθαν μερικές θετικές στιγμές για τη σχέση μας με τη Δύση. Η κοινή γνώμη της μας συμπαραστάθηκε στην επανάσταση (όπου πολλοί φιλέλληνες βοήθησαν, δίνοντας και τη ζωή τους για την Ελλάδα)  και το Ναβαρίνο επισφράγισε την Ελευθερία μας.

Ήρθε όμως η Βαυαροκρατία, για την οποία μιλήσαμε στο προηγούμενο ποστ – και η σχέση έγινε πάλι αρνητική.

Στον εικοστό αιώνα, εκτός από την Ορθόδοξη Εκκλησία, μία άλλη μεγάλη ιδεολογική δύναμη, το ΚΚΕ (και γενικότερα η Αριστερά) καλλιέργησε τον αντιδυτικισμό για πολιτικούς λόγους. Η Δύση ήταν η πατρίδα του ιμπεριαλισμού και  του καπιταλισμού. Οι Αμερικάνοι («φονιάδες των λαών») είχαν στηρίξει την Χούντα. Έτσι μέχρι το 2010 είμασταν ο πιο αντιαμερικανικός λαός στον κόσμο. (Μετά πρώτευσαν οι Γερμανοί…).

Την γνωστή φράση του Κωνσταντίνου Καραμανλή «Ανήκομεν είς την Δύσιν» αμφισβητούν σήμερα περισσότεροι από τους μισούς Έλληνες.

Όμως εδώ υπάρχουν παραλλαγές. Άλλοι δεν θέλουν την ΕΕ. Άλλοι μόνο το Ευρώ. Άλλοι  το ΝΑΤΟ. 

Άλλοι σκέπτονται διάφορες μορφές συνύπαρξης – και άλλοι καμία.

Εντωμεταξύ η Ευρώπη αλλάζει. Το προσφυγικό απειλεί. Το Brexit ήρθε σαν σοκ. Ακούγονται διάφορες φωνές, αρνητικές, διαλυτικές, διαχωριστικές.

Θέλουμε την Ευρώπη; Ποια Ευρώπη; Πόση Ευρώπη – περισσότερη ή λιγότερη; Ας αφήσουμε τα ιστορικά κι ας δούμε το παρόν και το άμεσο μέλλον. Πού ανήκουμε; Πρέπει να ανήκουμε κάπου;

Και το κυριότερο: αυτή η νέα μεταλλασσόμενη Ευρώπη, θα εξακολουθεί να μας θέλει;


Παράκληση: τα σχόλιά σας, όσο γίνεται πιο κοντά σε αυτά τα θέματα. 

Sunday, September 18, 2016

Το πείραμα του Όθωνα


Πάντα είχα αυτή την αίσθηση, πηγαίνοντας ή επιστρέφοντας – αλλά ποτέ τόσο έντονη όσο αυτή τη φορά.

Η Ευρώπη είναι μία άλλη ήπειρος, μακρινή, ξένη. Κι όσο περνάνε τα χρόνια, ιδιαίτερα τα τελευταία, απομακρυνόμαστε περισσότερο από αυτήν.

Μερικοί μπορούνε να πούνε πως αυτό δεν είναι κακό. Εξαρτάται από το πώς βλέπει κανείς την υπόλοιπη Ευρώπη. Αν είναι ο χώρος του στυγνού νεοφιλελευθερισμού, του απάνθρωπου εργαλειακού ορθολογισμού, του ωφελιμισμού και της αποξένωσης... Ε, τότε καλύτερα μακριά!

Το πείραμα του Όθωνα απέτυχε.

Ήρθε εδώ, νέος, ιδεαλιστής, αναθρεμμένος με οράματα της αρχαίας ελληνικής τελειότητας – να πετύχει την σύνθεση: να εξευρωπαΐσει και ταυτόχρονα να εξελληνίσει (αρχαιο-ελληνίσει) τους Ρωμιούς. Έφερε νομομαθείς, ιστορικούς, αρχιτέκτονες, αρχαιολόγους, να μεταμορφώσουν την Ελλάδα.

Και συνάντησε αντίσταση σαν να ήταν Τούρκος. Όχι μόνο τους ξένους δεν ήθελαν οι Ρωμιοί. Ούτε καν τους ίδιους τους συμπατριώτες τους, που είχαν ζήσει, ανατραφεί και σταδιοδρομήσει στα ξένα. Η διένεξη «αυτοχθόνων» και «ετεροχθόνων» νομίζω πως δεν έχει προηγούμενο σε άλλη χώρα.

Έκανε λάθη ο Όθωνας; Πολλά και σημαντικά. Τριάντα χρόνια βασίλεψε! Ήταν αφελής και ρομαντικός (πέθανε με το όνομα της Ελλάδας στα χείλη του). Αλλά έχω την αίσθηση πως, ακόμα κι αν δεν έκανε τόσα λάθη, το αποτέλεσμα δεν θα διέφερε και πολύ.

Οι Ρωμιοί δεν έγιναν ευρωπαίοι, ούτε αρχαίοι Έλληνες (παρόλη την καθαρεύουσα που τους επέβαλλαν για ενάμιση αιώνα). Έγιναν ένας λαός αντιφατικός, μικρόψυχος και μεγαλόψυχος,  φθονερός, διχασμένος, κατακερματισμένος σε φυλές, οικογένειες, φατρίες, κόμματα και συνδικάτα,  που υπονομεύουν ο ένας τον άλλο. Και που θεωρούν ότι τους υπονομεύουν όλοι οι υπόλοιποι λαοί της γης. Βλέπουν τον κάθε ξένο όπως είδαν τον Όθωνα: με βαθύτατη καχυποψία – εκτός αν είναι τουρίστας και πληρώνει.

(Περίεργη η σχέση των Ελλήνων με τους ξένους: δυσπιστία αλλά και προσκόλληση. Ξέρει κανείς κάποιαν άλλη χώρα, όπου να υπήρξαν κόμματα που ονομάζονταν: γαλλικό, ρωσικό και αγγλικό όπως στην Ελλάδα το 19ο αιώνα; Γερμανικό πάντως, η Βαυαρικό, δεν υπήρξε ποτέ).

Κάθε φορά που επιστρέφω από την (υπόλοιπη) Ευρώπη ανακαλύπτω με έκπληξη πόσο διαφέρουμε. Και τώρα, τελευταία, πόσο απομακρυνόμαστε.

Με τους μόνους που συμπίπτουμε είναι οι εθνικιστές μας με τους εθνικιστές τους. Διότι έχουν τους ίδιους στόχους: έξω οι ξένοι και ο κάθε λαός για τον εαυτό του. Η αποθέωση του αντιευρωπαϊσμού.

Μακρινή και ξένη ήπειρος πια η Ευρώπη. Και δεν είναι πλέον ούτε αστείο: επειδή δεν μας πάει καθόλου (ιδιαίτερα στους τελευταίους μας κυβερνήτες) προσπαθήσαμε εμείς, το 2%, να την …αλλάξουμε.


Φυσικά αποτύχαμε. 

Αλλά και εκείνοι, το ίδιο! Ούτε οι Βαυαροί - ούτε η Τρόικα.

Wednesday, September 14, 2016

Νοσταλγία ποταμών


Κάτι που μου λείπει στην Αθήνα. Είναι από όσο ξέρω ή μόνη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα χωρίς ποτάμι. Ένας ποταμός που κυλάει και διακλαδίζεται μέσα στην πόλη δίνει δροσιά, πράσινο και ποίηση.



Πέρα από το ποτάμι σκεφτείτε τώρα και ένα πάρκο που να αρχίζει από την Πλατεία Συντάγματος και να τελειώνει στην Κηφισιά. Τόσο είναι το μήκος του "Αγγλικού Κήπου" στο Μόναχο. 14 χιλιόμετρα.

Το ποτάμι τον διασχίζει φτιάχνει παραπόταμους και μία μεγάλη λίμνη. Όλα αυτά μέσα την πόλη, ξυστά στα σπίτια.


Το ποτάμι λέγεται Isar και είναι όπως όλα τα γερμανικά ποτάμια (πλην του Ρήνου) θηλυκό. Και θηλυκά αγκαλιάζει την πόλη.

Tuesday, September 13, 2016

Ο Γαλάζιος Ιππέας


Αν σας φέρει ποτέ ο δρόμος στο Μόναχο, μαζί με τα μεγάλα μουσεία παλιάς και νεότερης τέχνης μην ξεχάσετε να επισκεφθείτε ένα μικρό αλλά μοναδικο στον κόσμο. Είναι ή βίλα του παλαιού ζωγράφου και συλλέκτη Lenbach όπου στεγάζεται το πληρέστερο μουσείο της ομαδας του Blauer Reiter - του Γαλάζιου Ιππέα.

Νομίζετε πως ή μοντέρνα τέχνη ξεκίνησε μόνο στο Παρίσι; Κάνετε λάθος!
Σας λένε τίποτα τα ονόματα Wassily KandinskyAlexej von Jawlensky, Franz MarcAugust Macke, Paul Klee and Gabriele Münter;

Από αυτούς ξεκίνησε ο εξπρεσιονισμός και ή αφηρημένη ζωγραφική. Ο πιο ταλαντούχος ήταν ο Μαρκ του οποίου βλέπετε το "Γαλάζιο άλογο Ι" (1911). Σκοτωθηκε 36 ετών στον πρώτο Παγκόσμιο.

Αυτά από το Μόναχο με το κινητό. (Και ή φωτογραφία).

Monday, September 12, 2016

Και κάτι ωραίο!


Δεν φτάνει που το Μόναχο είναι γεμάτο πάρκα, και πράσινο, βάζουν και στους κεντρικούς δρόμους ζαρντινιέρες με ωραιότατα λουλούδια. Σκέφτεστε πόσο θα ομόρφαιναν τους αθηναϊκούς;

Μία πρώτη κακή εντύπωση!



Αυτό το τερατουργημα, ονόματι Gasteig, βρίσκεται δίπλα στο ξενοδοχείο μου. Δεν το είχα δει στις τελευταίες μου επισκέψεις , αν και χτίστηκε το 1985.

Πρόκειται για ένα εξαμβλωμα ανατολικού γερμανικού τύπου, αν και η DDR ενώθηκε με την Δυτική Γερμανία το 1990. Είναι τεράστιο, θέλεις μισή ώρα να κάνεις το γύρο του και στεγάζει την Φιλαρμονική του Μονάχου και την δημοτική βιβλιοθήκη.

Πολιτιστικό κέντρο. Κάτι σαν το Μέγαρο Μουσικής σε χρώμα κουράδας .

Saturday, September 10, 2016

Επιστροφή μετά 62 χρόνια

Το εμβληματικό δημαρχείο
Γράφω Σάββατο 10 Σεπτεμβρίου στις 10 το πρωί. Αύριο, τέτοια ώρα, θα φτάνω στο Μόναχο για παραμονή μίας εβδομάδας.

Η πρώτη μου άφιξη στο Μόναχο έγινε στις 7 Σεπτεμβρίου 1954. Ένα Μόναχο φτωχό και βομβαρδισμένο. Η τελευταία ήταν τον Σεπτέμβριο του 2004. Τότε έγραψα ένα μικρό ποίημα.

Επιστροφή

Περπατάω στην Schelling Strasse.
Επτά του Σεπτέμβρη 2004.
Ακριβώς πενήντα χρόνια μετά.


Τίποτα δεν έχει αλλάξει εδώ γύρω.
Μόνον εγώ.

Εδώ, στην Pension Frank
πέρασα την πρώτη μου νύχτα στο Μόναχο
άγρυπνος από την αγωνία:
άγνωστος τόπος, δύσκολη γλώσσα, φιλόδοξοι στόχοι
(βουνό μου φαινόταν μες το σκοτάδι η φιλοσοφία).

Αγωνία και άγχος: τι θα γίνω; Τι θα γίνω;

Τώρα ξέρω την απάντηση.
Έγινα ένας γέρος που νοσταλγεί τα νιάτα του.

Ακόμα και την αγωνία τους.
Έκρυβε τόσες δυνατότητες.
Τώρα εξαντλήθηκαν όλες.

Η επιστροφή στο Μόναχο είναι πάντα οδυνηρή. Μου δείχνει πόσο έχω αλλάξει – πόσο έχω γεράσει. Οι αποστάσεις όλο μεγαλώνουν και τα τετράγωνα που κατάπινα κάποτε, μοιάζουν ατελείωτα. Η γειτονιά όπου βρίσκεται το ξενοδοχείο μου, σχεδόν δεν υπήρχε στην δική μου εποχή. Οικόπεδα, αλάνες και χαμόσπιτα έχουν δώσει την θέση τους σε κτίρια γραφείων, εμπορικά κέντρα και πολυτελείς κατοικίες.

Τα χρώματα της Βαυαρίας,
της Γερμανίας και του Μονάχου
Αλλά η μεγάλη αντιπαράθεση γίνεται μέσα μου. Τότε ζούσα κι αν μπορούσα να γράψω την λέξη με ύψος και πάχος αφίσας, θα το έκανα. 

Δεν ζούσα για να πετύχω κάτι – π. χ. να κερδίσω χρήματα, να γράψω βιβλία, να γίνω κάποιος. Απλώς ζούσα: με όλους τους πόρους ανοιχτούς, με όλες τις κεραίες τεντωμένες. Άπληστο σφουγγάρι που ρουφούσε ό,τι τύχαινε στο δρόμο του. 

Τα έξη χρόνια στο Μόναχο ισοδυναμούσαν με τουλάχιστον είκοσι – γι αυτό και στην αυτοβιογραφία μου έχω αφιερώσει το ένα τέταρτο (έναν ολόκληρο τόμο) σε αυτά. Και λίγο είναι. Από το υλικό που μάζεψα τότε (γνώσεις, εμπειρίες, βιώματα) αντλώ ακόμα – και είναι τόσο πολύ, που δεν θα προλάβω να το εξαντλήσω.

Τότε ζούσα. Τώρα απλώς επιβιώνω. Γι αυτό και η οδύνη.


H Theatiner Kirche
όπου αναπαύονται
ο Όθων και η Αμαλία



Υ. Γ. Το μπλογκ θα παραμείνει ανοιχτό και κατά την απουσία μου. Μπορείτε να στέλνετε σχόλια για οποιοδήποτε ποστ – η moderation θα γίνεται με το κινητό. Μπορεί να αργεί λίγο. Δεν ξέρω αν θα προλάβω να στείλω «ανταποκρίσεις» - πιθανότερο μετά την επιστροφή. Οι φωτογραφίες είναι από την τελευταία μου επίσκεψη.

Tuesday, September 06, 2016

Υποβοηθούμενη αξιοπρέπεια

Hans Baldung Grien (1510): Οι τρεις ηλικίες της γυναίκας και ο θάνατος

Μεταφράζω τις πρώτες λέξεις από το δοκίμιο του Albert Camus 
«Ο Μύθος του Σισύφου» που γράφτηκε μέσα στον πόλεμο και συγκλόνισε την Ευρώπη του μεταπολέμου:

«Δεν υπάρχει παρά μόνον ένα αληθινά σοβαρό φιλοσοφικό πρόβλημα: είναι η αυτοκτονία. Η κρίση αν η ζωή αξίζει τον κόπο να την ζήσει κανείς ή όχι, σημαίνει απάντηση στο πιο βασικό φιλοσοφικό ερώτημα».

Ο συγγραφέας ξετυλίγει μετά την φιλοσοφική ανάλυση του absurde, που εμείς λανθασμένα μεταφράζουμε ως παράλογο. Παράλογο είναι κάτι αντίθετο με την λογική – ενώ absurde είναι αυτό που δεν έχει νόημα. Η ζωή έχει νόημα; «Ο άνθρωπος ρωτάει – ο Kόσμος δεν απαντάει» είναι η χαρακτηριστική περιγραφή αυτής της κατάστασης.

Αν η ζωή δεν έχει νόημα (ή έχει ένα νόημα που όμως μας διαφεύγει) και αν η κατάσταση που βιώνουμε μας παρέχει άφθονο άγχος, πόνο, σύγχυση, απώλεια - τότε προς τι να ζούμε; Ο Camus αναλύει τον Κάφκα, τον Ντοστογιέφσκι, τον Νίτσε και όλες τις πτυχές της έλλειψης νοήματος στον κόσμο.

Φυσικά το κύριο πρόβλημα πέρα από φιλοσοφικό, είναι και θρησκευτικό. Από την στιγμή που «ο Θεός πέθανε» (όπως διακήρυξε ο Νίτσε) το νόημα που έδινε η θρησκευτική πίστη χάθηκε. Η ζωή ήταν μία και πρόσκαιρη, κυβερνημένη από την τυφλή τύχη. Μέλλουσα ζωή και παράδεισος: παραμύθια.

Η σκιά του θανάτου, που πέφτει πάνω σε κάθε ζωή, είναι ίσως ο βασικός λόγος για την ματαιότητά της. Πολύ περισσότερο όταν ο θάνατος γίνεται συγκεκριμένος, απτός και εγγύς. Τότε το γενικό ερώτημα του νοήματος, συμπτύσσεται σε μήνες ή και εβδομάδες.

Τι νόημα έχει, όταν η επιστήμη σε έχει οριστικά καταδικάσει, να υποστείς όλη την διαδικασία της φθοράς και το βασανιστήριο της ζωντανής σου αποσύνθεσης;

Έτσι το ερώτημα της αυτοκτονίας μετατρέπεται σε πρόβλημα ευθανασίας. «Υποβοηθούμενης – ή μη». Και η γενική απορία για το νόημα της ζωής μετατρέπεται σε αίτημα αξιοπρέπειας. Οι Ρωμαίοι πρώτοι μας δίδαξαν αυτό το μάθημα. Όταν ήξεραν ότι πλησιάζει σίγουρος θάνατος, σκηνοθετούσαν την επίσημη αποχώρησή τους.


Δεν ήμουν φίλος του Αλέξανδρου Βέλιου. Αλλά επικροτώ την απόφασή του και θαυμάζω το θάρρος του να την πραγματοποιήσει.  

Monday, September 05, 2016

Rilke: Herbsttag






















Rainer Maria Rilke

Herbsttag  (Ημέρα Φθινοπώρου)




Herr: es ist Zeit. Der Sommer war sehr groß.
Leg deinen Schatten auf die Sonnenuhren,
und auf den Fluren lass die Winde los.

Befiehl den letzten Früchten voll zu sein;
gib ihnen noch zwei südlichere Tage,
dränge sie zur Vollendung hin und jage
die letzte Süße in den schweren Wein.

Wer jetzt kein Haus hat, baut sich keines mehr.
Wer jetzt allein ist, wird es lange bleiben,
wird wachen, lesen, lange Briefe schreiben
und wird in den Alleen hin und her
unruhig wandern, wenn die Blätter treiben.

Κύριε, είναι καιρός. Το καλοκαίρι κράτησε πολύ.
Ρίξε τις σκιές Σου στα ηλιακά ρολόγια
Κι αμόλησε τους ανέμους στα λιβάδια.

Πρόσταξε να γεμίσουν τα στερνά τα φρούτα
Δώσε τους δύο ακόμα νότιες μέρες,
Πίεσε τα να τελειωθούν και βάλε
Την τελευταία γλύκα στο βαρύ κρασί

Όποιος δεν έχει σπίτι, δεν θα χτίσει πια.
Όποιος είναι τώρα μόνος, θα μείνει για καιρό,
Θα αγρυπνά, θα διαβάζει, θα γράφει μεγάλες επιστολές,
Και πέρα δώθε στις δεντροστοιχίες θα γυρνά
Ανήσυχος, ενώ θα πέφτουν τα φύλλα.

Επειδή ό,τι νιώθω τώρα το έγραψε ο Ρίλκε πριν 115 χρόνια σε ένα αγαπημένο ποίημα που το κουβαλάω μέσα μου δεκαετίες (από μνήμης το κατέγραψα εδώ) προτιμώ να του δώσω τον λόγο. Έκανα και μία άτεχνη, πρόχειρη μετάφραση που δεν έχει ίχνος από την μουσική του πρωτότυπου – μόνο και μόνο για την κατανόηση του περιεχόμενου. Ακόμα κι αν δεν ξέρετε Γερμανικά διαβάστε το – θα ακούσετε τόνους και ημιτόνια.

Ναι, ήρθε το Φθινόπωρο, σιγά σιγά οι μέρες μικραίνουν, τα βράδια κάνει ψύχρα, και αναγγέλλονται τα πρωτοβρόχια. Αρχίζουν τα άλλα ταξίδια – όχι των διακοπών. Όλα τα συνέδρια γίνονται φθινόπωρο.

Τι θα κάνετε εσείς το φθινόπωρο; Πώς πήγε το καλοκαίρι; Εμένα μου φάνηκε ατέλειωτο…

Saturday, September 03, 2016

Αυτοί που δεν σε προδίδουν ποτέ

Η τρίποδη Azzurro μας

Έχω καιρό να γράψω για τα στηρίγματα της ζωής μου. Πρώτα βέβαια είναι η σύντροφος των 38 χρόνων, βρέξει-χιονίσει στις μέρες μου – πάντα εκεί.

Αλλά αμέσως μετά (καμιά φορά και πριν) είναι τα ζώα συντροφιάς που με κρατάνε ζωντανό. Εκείνα με βγάζουν από την κατάθλιψη, εκείνα με αναγκάζουν να ξαναβρώ τον εαυτό μου, όταν τον χάνω.
Να γιατί την λένε Azzurro: χρώμα ματιών

Έχω γράψει συχνά γι’ αυτά. Από όλα τα βιβλία μου «Το βιβλίο των Γάτων» είναι το αγαπημένο μου. 

Υπάρχει στο ndimou.gr/ (κείμενα/ολόκληρα βιβλία) πλήρες, με τις φωτογραφίες του.

Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να σου δώσει το τίμιο βλέμμα του ζώου.

Ακόμα και αυτό το μπλογκ είναι αφιερωμένο σε ένα γάτο.

Τώρα όμως γράφω για ένα σκοπό. Μου ήρθε μία παράκληση για βοήθεια από ένα καταφύγιο ζώων. 

Μου ζητάνε να αναδημοσιεύσω την διεύθυνσή τους, έχουν ανάγκες!

Είναι κρίμα από το Θεό. Υπάρχουν εκατοντάδες ζωοφιλικά σωματεία σε όλη την Ελλάδα, όμως χιλιάδες αδέσποτα πεινάνε, υποφέρουν, δολοφονούνται στους δρόμους και πεθαίνουν αβοήθητα. 

Πότε θα γίνουμε σαν τις χώρες όπου δεν συναντάς στο δρόμο ούτε ένα αδέσποτο;

Βοηθήστε αν μπορείτε!

«Καλησπέρα , θα μπορούσατε να δημοσιεύεστε μήπως την καμπάνια μας για να συγκεντρώσουμε χρήματα για τα άρρωστα ζωάκια του καταφυγίου ; 



ευχαριστούμε πολύ!

Ερριέτα Θεοδοσιάδου εθελόντρια του σωματείου

Τηλ. Επικοινωνίας 6947690050
ΚΑΖ "Η ΑΓΑΠΗ"
Αρ. Πρωτ. 30248/03
»

Tuesday, August 30, 2016

Το 1984 του Παππά


Στο «1984» του Orwell οι τηλεοράσεις παρακολουθούσαν τους ανθρώπους. Κάτι πολύ εύκολο σήμερα: με μία μικρή ευρυγώνια νάνο-κάμερα ενσωματωμένη μέσα σε κάθε οθόνη. (Γίνεται ήδη για όσους συμμετέχουν σαν δείγμα στις μετρήσεις θεαματικότητας).

Στην εποχή του Παππά και των παπατζήδων (εννοώ τους ακόλουθους και συνεργάτες του) η τηλεόραση δεν παρακολουθεί (ακόμα – πολύ θα το ήθελαν...) αλλά κατευθύνεται. Όχι δυστυχώς εντελώς – αλλά η κρατική ΕΡΤ δείχνει το μέλλον και τους στόχους της κυβέρνησης.

Και αυτό το show της αδειοδότησης, ακριβώς τον ίδιο σκοπό εξυπηρετεί. Διότι όλη αυτή η περίτεχνη, περιπεπλεγμένη (και απολύτως περιττή) σκηνοθεσία, μόνον σε ένα αποβλέπει: να δείξει δήθεν με πόση αμεροληψία και εντιμότητα το κράτος αναδιαρθρώνει το τοπίο των ΜΜΕ. 

Τραγικό λάθος των προπαγανδιστών: όλη αυτή η διαδικασία πείθει ακριβώς για το αντίθετο.

Φυσικά και χρειαζόταν αναδιάρθρωση και τακτοποίηση ο χώρος αυτός. Αλλά η σκηνοθεσία Big Brother με σφραγισμένα κτήρια, χημικές τουαλέτες και ράντζα εκστρατείας, μονάχα ζημιά κάνει!

Και οι μόνον 4 άδειες είναι ανέκδοτο. Στην εποχή της web TV (έχουν ακούσει για το Netflix;) και της ψηφιακής μετάδοσης, οι σταθμοί τεχνολογικά μπορεί να είναι 44 ή και 444.

Όσο για το περίφημο επιχείρημα ότι η (σημερινή – γιατί αλλάζει!) διαφημιστική πίτα καλύπτει μόνο 4 σταθμούς – είναι και αυτό ευτράπελο. Η διαφήμιση δεν μοιράζεται ισομερώς. Αν ένας σταθμός έχει μεγαλύτερη θεαματικότητα, μπορεί να αποσπάσει το 60% των σημερινών διακοσίων εκατομμυρίων και να αφήσει μόνο το 40% για τους υπόλοιπους τρεις. (Έκλεισαν!).

Η μήπως θα επέμβει και εκεί το κράτος, κατανέμοντας «δίκαια» τη διαφημιστική δαπάνη;


Γελοία πράγματα. Και θλιβερά.

__________________________________________________

ΕΠΙΛΟΓΟΣ 2.9.16

Έπεσα μέσα στις προβλέψεις μου κατά 75% (ή τρία τέταρτα). Ήμουν σίγουρος ότι θα έπαιρνε ο Μαρινάκης (είναι ο τύπος που δεν δέχεται ήττες), ο Καλογρίτσας (ο «δικός μας άνθρωπος») και ο Αλαφούζος (για άλλοθι και ξεκάρφωμα). Για την τέταρτη θέση πότε έβλεπα τον Σαββίδη και πότε τον Κοντομηνά (λόγω Λαζόπουλου). Είχα υποτιμήσει τον Όμιλο Κυριακού.

Ο Παππάς πρέπει να είναι ευτυχής. Μάζεψε ένα κάρο λεφτά (σχεδόν 250 εκατομμύρια), έκανε το μεγάλο σόου, έχει δύο δικούς του μέσα να σιγοντάρουν την ΕΡΤ, έναν ουδέτερο και έναν αντίπαλο για ισορροπία και επίδειξη αντικειμενικότητας.

Τώρα τι ποιότητα τηλεόρασης μπορεί να περιμένει κανείς από τύπους σαν τον Μαρινάκη και τον Καλογρίτσα, δεν μπορώ να φανταστώ. Ευτυχώς υπάρχουν τόσες εναλλακτικές λύσεις που μπορεί να μην δω ποτέ τα κανάλια τους…


Ας ελπίσουμε ότι τα νέα κανάλια θα απορροφήσουν το προσωπικό αυτών που κλείνουν, ώστε να έχουμε την δυνατόν μικρότερη ανεργία.

Friday, August 26, 2016

Στο μυαλό του Αλέξη Τσίπρα


Ο πρωθυπουργός της Ελλάδας (δεν λέω «μας» γιατί σίγουρα δεν εκπροσωπεί όλους), έχει μπροστά του μία δύσκολη περίοδο γεμάτη από δοκιμασίες και συνθήκες που απαιτούν δύσκολες αποφάσεις.

Αυτό το φθινόπωρο θα κριθούν πολλά.

Ήδη έχει επιδείξει μία απίθανη δυνατότητα επιβίωσης. Η αντιστροφή του «Όχι», το τρίτο Μνημόνιο, η αντικατάσταση του «Προγράμματος της Θεσσαλονίκης» με τον …βαρύτερο ΕΝΦΙΑ, η περικοπή των συντάξεων, ο πολλαπλασιασμός των φόρων – αν αυτά τα είχε επιχειρήσει οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση θα είχε εξαερωθεί.

Τώρα όμως με τα εργατικά και την νέα αξιολόγηση, έρχονται τα πιο δύσκολα.

Ας προσπαθήσουμε να μπούμε στο νου του. Ξέρουμε ήδη ότι πρόκειται για έναν αδίστακτο αρχομανή (και μόνο η συμπόρευσή του με τον Καμμένο το αποδεικνύει) ο οποίος θα κάνει τα πάντα προκειμένου να μείνει στην εξουσία.

Ποια θα είναι «τα πάντα»;

Τι νομίζετε πως θα κάνει; Τι νομίζετε πως δεν θα κάνει; Τι θέλει, τι μπορεί και τι δεν μπορεί. Θα επιβιώσει – και πόσο ακόμα; Θα αποδράσει για να επανέλθει; Θα χρησιμοποιήσει το χαρτί Καραμανλή; Θα πετύχει λίγη – έστω και ελάχιστη –ανάπτυξη; Θα αξιοποιήσει την δημόσια περιουσία; Θα πάει πιο κοντά στην Σοσιαλδημοκρατία; Θα χρησιμοποιήσει τον Λεβέντη ή θα συνεχίσει τον αταίριαστο γάμο με τον Καμμένο; Θα αφήσει και άλλον παλιό καναλάρχη εκτός από τον Βαρδινογιάννη; Θα απαλλαγεί από μερικούς απίθανους υπουργούς, που κάνουν μόνο για επιθεωρησιακά νούμερα;


Και οι εκλογές - πότε;

Πάσα πρόγνωση, δεκτή. Πάσα προφητεία – υπό έλεγχον. Συζητάμε!

Tuesday, August 23, 2016

Οι τρομοκράτες ως Πόκεμον

 Για να πληροφορούμαι τις απόψεις ακόμα και των πλευρών με τις οποίες διαφωνώ (άλλωστε αυτές έχουν πάντα μεγαλύτερο ενδιαφέρον) αγοράζω και διαβάζω διάφορα έντυπα. Ανάμεσά τους είναι και το Unfollow «μηνιαίο ανεξάρτητο δημοσιογραφικό και πολιτικό περιοδικό».

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού (Αύγουστος 2016) διάβασα ένα άρθρο με τίτλο «Pokemon Go: Βία, επιθυμία και παγκοσμιοποίηση» γραμμένο από τον Αυγουστίνο Ζενάκο υπεύθυνο σύνταξης του περιοδικού και τον Χρήστο Νάτση, μέλος της συντακτικής ομάδας.

Η περίληψη-υπότιτλος του άρθρου, γράφει τα εξής:

Η ομοιότητα στις εικόνες πλήθους που τρέχουν για να σωθούν από μία τρομοκρατική επίθεση και στις εικόνες πλήθους που κυνηγούν Πόκεμον αναδεικνύει την βιοπολιτική και θανατοπολιτική που ορίζει την χωρικότητα της παγκοσμιοποίησης: ένας ομογενοποιημένος χώρος διασκέδασης και τρόμου ταυτόχρονα.

Η φράση αυτή ομολογώ πως με σοκάρισε. Δεν υπάρχει καμία σχέση ανάμεσα στο πλήθος που τρέχει να σωθεί και στους κυνηγούς Πόκεμον. Πιθανόν οι συγγραφείς του άρθρου να μην έχουν παίξει Πόκεμον Γκο. Μπορεί και να τρέξεις για να προλάβεις ένα Πικάτσου – αλλά συνήθως κινείσαι σιγά και ελίσσεσαι για να το αιφνιδιάσεις. Και πάντως όχι μέσα σε πανικόβλητη μάζα!

Το Πόκεμον είναι ένα πανάρχαιο παιχνίδι που απλώς πήρε ηλεκτρονική μορφή. Στα παιδικά μου χρόνια το λέγαμε …κρυφτό. Τα παιδιά κρύβονταν στα πιο απίθανα μέρη και έπρεπε να τα ξετρυπώσεις. Μάλιστα υπήρχε και η συνθήκη που διέπει τα Πόκεμον: σε ορισμένες μορφές του παιχνιδιού, έπρεπε το παιδί που ξετρύπωνες να κάνει ό,τι το διατάξεις.

Τώρα πως αυτό το αθώο και άκακο παιχνίδι έγινε σύμβολο της «θανατοπολιτικής» (;), αλλά και της παγκοσμιοποίησης, και τελικά (όπως θα δούμε) του καπιταλισμού – πραγματικά δεν το καταλαβαίνω. Οι συντάκτες του άρθρου πρέπει να βλέπουν βαρύτατους εφιάλτες στους οποίους το πανικόβλητο πλήθος που καταπατιέται στη Νίκαια ταυτίζεται με μία παρέα που ψάχνει χαριτωμένα τερατάκια τσέπης. (Pocket Monsters – Poke-mon).

Μόνο σαν εφιάλτη μπορώ να διαβάσω αυτές τις φράσεις: «…η τεχνολογία (πρόκειται για την βιντεοσκόπηση με κινητό) εμφανίζεται εδώ ως η συγκεκριμένη τροπικότητα στην οποία ο ιδιόρρυθμος καπιταλισμός εμφανίζεται ως παγκοσμιοποιημένος». [ ] «Παρόμοιες αναπαραστάσεις στην ιστορική συγκυρία της ομογενοποίησης του χώρου δεν θα έπρεπε να μας κάνουν να εκπλαγούμε – αν λόγου χάρη στο προσεχές μέλλον η επέλαση του θανάτου και η επέλαση των Πόκεμον συμπέσουν. Θα πρέπει να φανταστούμε τον τρομοκράτη ως Πόκεμον και το Πόκεμον ως τρομοκράτη. Αυτή ακριβώς η εναλλαξιμότητα είναι που ορίζει τη διπλή όψη της παγκοσμιοποίησης ως ομογενούς χώρου διασκέδασης και τρόμου ταυτόχρονα».

(Ευτυχώς «αυτή η εναλλαξιμότητα» υπάρχει μόνον στους εφιάλτες των συγγραφέων).

Όμως για το παράδοξο αυτό άρθρο υπάρχει μία σοβαρή αντίρρηση. Στην (μόνιμη) προσπάθειά τους να αποδώσουν όλα τα δεινά τους κόσμου στην παγκοσμιοποίηση και τον καπιταλισμό, οι συγγραφείς του ευτελίζουν και σχεδόν γελοιοποιούν το πρόβλημα της τρομοκρατίας. Διότι αν – όπως γράφουν – φανταστούμε  τον τρομοκράτη ως Πόκεμον, ασεβούμε στην μνήμη των θυμάτων του.

Ωραία είναι η παραδοξολογία – αλλά το να παρομοιάζεις το πλήθος που έτρεχε να σωθεί από το τρελό φορτηγό της Νίκαιας (που κάθε τόσο συνέθλιβε κι από ένα ανθρώπινο σώμα) με κυνηγούς καρτούν - ή με οποιοδήποτε παιχνίδι, είναι τουλάχιστον ύβρις.

Saturday, August 20, 2016

Οι ΣΕΜΝΟΙ Ολυμπιονίκες



 Κάτι μου αρέσει πολύ σε αυτά τα νέα παιδιά. Είναι συμπαθείς. Είναι χαμηλών τόνων. Είναι σεμνοί.

Τίποτα από την έπαρση του «εθνικού DNA» - από τον υφέρποντα εθνικισμό και την εθνική περιαυτολογία. Παιδιά που δούλεψαν σκληρά, τα περισσότερα χωρίς υποστήριξη και έφεραν πίσω ένα μετάλλιο κι ένα χαμόγελο.

Τέσσερα χρυσά και δύο χάλκινα. (Για μένα το μετάλλιο του Γιαννιώτη ήταν χρυσό – άλλο αν από σεμνότητα δεν το διεκδίκησε). Και ένα νέο ήθος. Πολύτιμο γι αυτή τη χώρα των μεγάλων λόγων και των ασήμαντων έργων.

Ίσως αυτή να είναι η πικρή συνεισφορά της Κρίσης. Βέβαια μερικούς τους έκανε ακόμα πιο εθνικιστές (και συνωμοσιολόγους). 

Αλλά τους περισσότερους τους προσγείωσε. Μετά από δύο αιώνες ασύδοτης εθνικής ρητορείας, τώρα πατάμε στην πραγματικότητα.


Μου αρέσει αυτό το νέο πρόσωπο του Ελληνισμού.

Thursday, August 18, 2016

Ανήμπορος...

Πόσο προτιμώ αυτή τη λέξη από την συνώνυμή της «άρρωστος». Πρώτα γιατί καλύπτει ένα μεγαλύτερο φάσμα – μπορεί να είσαι ανήμπορος χωρίς να είσαι άρρωστος. Εκφράζει αδυναμία, ανικανότητα. Το «μπορείς» σου δεν λειτουργεί. Επιπλέον είναι λιγότερο «βαριά» από το «άρρωστος» - ίσως να μην εκφράζει ασθένεια αλλά διάθεση. (Γι αυτό καλύτερη η λέξη «αδιάθετος»).


Σήμερα την νύχτα ταλαιπωρήθηκα από το στομάχι μου – χωρίς λόγο: ούτε πολύ, ούτε βαριά, είχα φάει για βράδυ. Η σύζυγος, που σε αυτές τις περιπτώσεις επιστρατεύει την άλλη της ιδιότητα – του γιατρού – μίλησε για πιθανή ίωση.  Έχω μάθει πια ότι όλες οι αγνώστου αιτιολογίας ασθένειες ονομάζονται «ιώσεις» ή, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, «αυτοάνοσα» νοσήματα.

Ξανακοιμήθηκα μετά την ταλαιπωρία και ξύπνησα …αδιάθετος. Πήγα πολλές δεκαετίες πίσω και θυμήθηκα  τις φορές που, μαθητής τότε, ξυπνούσα ελαφρώς άρρωστος. (Μιλάμε για «ελαφρές» ασθένειες: κρυολόγημα, λαιμός – τα «λαιμά» ήταν τρέχουσα έκφραση – και άλλα παρόμοια). Σύμμαχος μέγας τότε το θερμόμετρο. Λίγα δέκατα και ζήτω! (Καμιά φορά βοηθούσε και λίγο τρίψιμο στην κουβέρτα). Τηλεφώνημα στο σχολείο και: δικαιολογημένη απουσία!

Αυτό σήμαινε για μένα κοπάνα και κυρίως …διάβασμα. Ως ασθενής είχα το δικαίωμα να παραγγείλω τα βιβλία ή τα περιοδικά που ήθελα και να βυθιστώ στις σελίδες τους. Επίσης τη δυνατότητα να επιλέξω το αγαπημένο μου φαγητό!

Αυτά, στα χρόνια του δημοτικού και στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου. Μετά, το σχολείο μου ….άρεσε και δεν επιζητούσα λόγους να το αποφύγω. Είχε άλλωστε μεγαλύτερη βιβλιοθήκη από την δική μου – όπου και περνούσα όλες τις ελεύθερες ώρες μου…


Η ησυχία του καλοκαιριού φέρνει αναμνήσεις… Και μην αρχίσετε να μου στέλνετε περαστικά – είμαι ήδη καλύτερα!

Monday, August 15, 2016

Η μητέρα μου και η Παναγία

Παναγία η Τριχερούσα (Μονή Χιλανδαρίου, Άγιον Όρος)

Αυτό το κείμενο γράφεται από έναν άνθρωπο που δεν πιστεύει σε θεούς και υπερκόσμιες δυνάμεις – τουλάχιστον όπως τις παρουσιάζουν οι μέχρι σήμερα θρησκείες.

Που θεωρεί ότι οι θεοί (και οι θρησκείες) είναι δημιουργήματα του ανθρώπου, ο οποίος τα έχει ανάγκη για να αντιμετωπίσει τα δεινά της ζωής και κυρίως τον θάνατο. 

Από κει και πέρα ο γράφων σέβεται αυτή την ανάγκη. Έχει την πεποίθηση ότι κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να πιστεύει ό,τι θέλει, να θρησκεύεται όπως θέλει – αρκεί να μην προσπαθεί να επιβάλλει την πίστη του και στον διπλανό του.

Επίσης σέβεται και θαυμάζει τα δημιουργήματα που παράγει η θρησκευτική ανάγκη. Τα σέβεται ως δημιουργήματα του ανθρώπου – όχι του θεού. 

Τέτοια δημιουργήματα είναι η οι Γραφές, οι μορφές των αγίων και όλα τα έργα τέχνης που υμνούν μία πίστη – από τα Πάθη του Μπαχ μέχρι τον Παρθενώνα.

Η τέχνη θα ήταν πολύ πιο φτωχή αν δεν υπήρχε η πίστη.
Αλλά και η πίστη θα ήταν πολύ φτωχή αν δεν υπήρχαν οι μεγάλες ανάγκες του ανθρώπου.

Σήμερα γιορτάζουμε την Κοίμηση της Θεοτόκου.

Οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν πως η λατρεία της Παναγίας είναι πολύ μεταγενέστερη από την λατρεία του Χριστού.

Στην Καινή Διαθήκη εμφανίζεται ελάχιστα σε δύο με τρεις αναφορές και είναι απλώς η Μαρία που ο Άγγελος της έφερε τον Κρίνο, ή που θρηνεί στα πόδια του Εσταυρωμένου. Ούτε Παν-αγία αποκαλείται, ούτε Θεο-τόκος.

Αιώνες μετά έγινε αισθητό ένα κενό στον Χριστιανισμό. Ήταν θρησκεία ανδρών – δεν υπήρχε η Μητέρα.

Η Μεγάλη Μητέρα (συνήθως ταυτισμένη με την Μητέρα-Γη) ήταν ή πρώτη υπερκόσμια δύναμη που λάτρεψαν οι άνθρωποι από την προϊστορική εποχή. Και συνέχισαν να την λατρεύουν κρυφά ή φανερά και όταν εμφανίστηκαν άνδρες θεοί. Δήμητρα, Ίσις, Ιστάρ το φανερώνουν.

Έτσι, από τον τέταρτο αιώνα αρχίζει να αναδύεται η λατρεία της Παναγίας. Διαδοχικές οικουμενικές σύνοδοι βεβαιώνουν την αγιότητά της, την αγνότητα (όχι απλώς συνέλαβε ως παρθένος αλλά και παρέμεινε και μετά την γέννηση – αειπάρθενος) την αιωνιότητα της (δεν πέθανε – εκοιμήθη και ανελήφθη). Μέχρι που μία πρόσφατη σύνοδος την εξαίρεσε και από το Προπατορικό Αμάρτημα…

Αυτά βέβαια είναι θεολογικά τερτίπια. Ο Λαός όμως την λάτρεψε. Και οι καλλιτέχνες – και οι μουσικοί. Μαζί και η μητέρα μου, που είχε μία ιδιαίτερη σχέση μαζί της.

Θυμάμαι μία φράση της: «Δεν είμαι σίγουρη αν υπάρχει Θεός. Αλλά η Παναγία υπάρχει οπωσδήποτε». 

Thursday, August 11, 2016

Τα ταξίδια που δεν έκανα

"Ο Δικ Σανδ ώρμησε με την μάχαιραν εις την χείρα"

Από μικρό παιδί, τον Ιούλιο Βερν τον είχα μάθει απ’ έξω. Και μάλιστα στις εκδόσεις Ιωάννου Ν. Σιδέρη (δεκαετίας του 20), στην απόλυτη καθαρεύουσα (την οποία μιμήθηκε ο Εμπειρίκος). 

Κάποια στιγμή, στο Ναυτικό, βρεθήκαμε τρεις που είχαμε την ίδια λόξα, ιδρύσαμε (για μερικές ημέρες) τον «Σύλλογο Ελλήνων Βερνιστών» και απαγγέλαμε από στήθους ολόκληρα χωρία των κείμενων. Π. χ.: «Τη 2 Φεβρουαρίου 1873, ο μυοπάρων (γολετόβρικον) Πίλγριμ ευρίσκετο υπό την 43 57΄ μοίραν νοτίου πλάτους και 165 19΄δυτικού μήκους του μεσημβρινού της Γρηνβίχης». Είναι η αρχή του μυθιστορήματος «Ο Δεκαπενταετής Πλοίαρχος» ο οποίος απεικονίζεται στο αρχικό μας χαρακτικό. (Με αυτόν ταυτιζόμουν απόλυτα).

Γιατί τα γράφω αυτά; Για τον Βερν και την επίδρασή του, έχω γράψει αλλού, διεξοδικά. Η σειρά των βιβλίων του έφερε τον γενικό τίτλο «Τα φανταστικά ταξίδια» (Les voyages extraordinaires). Και ακριβώς για τέτοια ταξίδια θα μιλήσουμε τώρα.

Από τον πρώτο γάμο του πατέρα μου, είχα μία αδελφή 14 χρόνια μεγαλύτερή μου. (Δεν υπάρχει πια). Γύρω στο 1947 (εγώ δώδεκα χρονών) ξεκίνησε μία «επιχείρηση συνοικέσιο». Ήταν ήδη 26 ετών και με την δρακόντεια ηθική του πατέρα μου που την κρατούσε κλειδωμένη, δεν υπήρχε περίπτωση να συναντήσει ποτέ τον μέλλοντα. Άρα, συνοικέσιο.

Από τους υποψήφιους που παρέλασαν θυμάμαι μόνον δύο. Ο ένας ήταν αξιωματικός του (τότε) Βασιλικού Ναυτικού και φορούσε μεγάλη στολή. Την θαύμασα.

Ο δεύτερος μας ήρθε κρατώντας ένα τσαμπί ...μπανάνες. Μην γελάσετε. Ήταν η πρώτη φορά που βλέπαμε (όλοι) μπανάνες – και κάναμε πολλά χρόνια να τις ξαναδούμε.

Αυτός ήταν τέλειος για …μένα. Ομογενής από την Ταγκανίκα, κάτοικος του Νταρ ες Σαλάμ, πάμπλουτος, με απέραντες φυτείες στο εσωτερικό της χώρας. Για δύο τρεις μήνες (όσο κράτησαν οι διαπραγματεύσεις, που τελικά απέτυχαν) εγώ ζούσα στην Αφρική. Καβάλα σε μεγάλο άλογο, με την καραμπίνα στην πλάτη (με είχε διαβεβαιώσει πως υπήρχαν πολλά λιοντάρια και τίγρεις) διέσχιζα τις φυτείες και επέβλεπα τους μαύρους καλλιεργητές.

Το δεύτερο φανταστικό μου ταξίδι έγινε στην αρχή της δεκαετίας του 60. Επιστρέφοντας από την Γερμανία έζησα την πιο δύσκολη περίοδο της ζωής μου. Ο πατέρας μου είχε φύγει από το σπίτι, εγώ υπηρετούσα στο Ναυτικό. Δεν υπήρχαν χρήματα, η μητέρα πουλούσε χαλιά, σερβίτσια, έπιπλα, κοσμήματα, για να μας θρέψει. Έκανα ό,τι δουλειά έβρισκα: μεταφράσεις, μαθήματα αγγλικών, γαλλικών, γερμανικών…

Στο Μόναχο είχα γνωρίσει ένα φοιτητή Νεοζηλανδό με τον οποίο είχαμε κοινά ενδιαφέροντα – κυρίως την ποίηση. 

Αλληλογραφούσαμε και αφού έφυγα. Κάποια στιγμή του έγραψα για τις δυσκολίες που πέρναγα – και με κάλεσε να πάω εκεί. Φαίνεται ότι είχε οικονομική άνεση και μεγάλο σπίτι, όπου θα μπορούσα να μείνω όσο θέλω. Και θα ήταν εύκολο να μου βρει μία καλή δουλειά, ώστε να μεταναστεύσω για πάντα.

Παράλληλα μου έστελνε καρτ ποστάλ με φωτογραφίες υπέροχων τοπίων. Τα βράδια, κυρίως όταν κοιμόμουνα νηστικός, έκανα το φανταστικό μου ταξίδι. Για περίπου ένα χρόνο, μέχρι που βρήκα δουλειά στην διαφήμιση, ζούσα περισσότερο εκεί παρά εδώ.
Νεα Ζηλανδία: Φωτογραφία από τον γάμο του ανεψιού της συζύγου μου με ...Νεοζηλανδέζα!
Προχθές συνάντησα ένα γείτονα ο οποίος μόλις είχε γυρίσει από ταξίδι στη Νέα Ζηλανδία. Άρχισε να μου περιγράφει τις ομορφιές της, οπότε τον ξάφνιασα λέγοντάς του πως τις γνωρίζω. Έχω πάει κι εγώ εκεί!

Ξάφνιασα και τον εαυτό μου, όταν με άκουσα να το λέω. Αλλά μήπως δεν είχα πάει; Μήπως δεν είχα ζήσει εκεί με την φαντασία μου, πολλούς μήνες; Μήπως δεν είχα μάθει απ' έξω τα τοπία, μελετώντας φωτογραφίες;

Ναι και στην Τανγκανίκα και στην Νέα Ζηλανδία έχω ταξιδέψει, όπως και ο Ιούλιος Βερν στο φεγγάρι. Στο κάτω κάτω, τι άλλο είμαστε εμείς οι συγγραφείς, όταν αφηγούμαστε: παραμυθάδες και επαγγελματίες ψεύτες!